Resoluties parlement druisen in tegen beleid; Russische regering treedt af

MOSKOU, 13 APRIL. Vice-premier Jegor Gaidar, architect van de hervormingen in Rusland, heeft vandaag president Jeltsin het ontslag van de Russische regering aangeboden. Het ontslag kan ongedaan worden gemaakt als het volkscongres terugkomt op een aantal resoluties die zaterdag zijn aangenomen en die volgens Gaidar indruisen tegen zijn hervormingen.

De “besluiten van het volkscongres blokkeren de mogelijkheid om de gekozen koers voort te zetten”, aldus Gaidar. Volgens hem zijn de beslissingen van het parlement om een aantal maatregelen van zijn kabinet terug te draaien pogingen om het “beleid volledig te herzien”.

Volgens het parlement moet Jeltsin binnen een kwartaal bovendien per wet de staatsrechtelijke verhoudingen tussen uitvoerende en wetgevende macht vastleggen. Jeltsin heeft dat tot nu toe geweigerd. Hij wil tot december via "presidentieel bestuur' regeren omdat alleen zo de hervormingen “onomkeerbaar” kunnen worden.

Het is nog onduidelijk of het ontslag van Gaidar definitief is. In een toelichting liet hij doorschemeren dat hij terugkomt op zijn beslissing als het volkscongres zijn zaterdag aangenomen resoluties terugdraait. Vanmiddag spreekt Jeltsin het parlement toe over de politiek-constitutionele crisis die door het aftreden is verdiept. Jeltsin wil proberen het parlement alsnog tot concessies te dwingen.

Het ontslag van Gaidar is de climax van een crisis die zich zaterdag onverwachts aandiende. Terwijl Jeltsin en Gaidar al naar huis waren nam het volkscongres 's avonds een resolutie aan die expliciet indruiste tegen Jeltsins verlangen om het uitvoerende bestuur komend half jaar in eigen hand te houden.

Het parlement gaf de president slechts drie maanden de tijd om een nieuwe regering te vormen en een wetsontwerp in te dienen waarin de verhouding tussen wetgevende en uitvoerende macht zou moeten zijn geregeld. Bovendien zou Jeltsin binnen die termijn een nieuwe premier moeten benoemen; die functie heeft hij het afgelopen half jaar zelf vervuld.

Eerder had het volkscongres bovendien moties aangenomen, waarin de liberalisatie van de energieprijzen werd afgewezen en de regering werd opgedragen de spaartegoeden van de burgers te indexeren, uitspraken die het stringente monetaire beleid van Gaidar zouden kunnen ondermijnen.

Voor de regering waren deze resoluties een slag in het gezicht omdat ze er de afgelopen dagen juist op uit was geweest tijd te winnen. Ze had deze tactiek gekozen omdat de aanhangers van het economische hervormingsbeleid van Jeltsin en Gaidar in het volkscongres geen meerderheid hebben maar hun tegenstanders door onderlinge verdeeldheid evenmin in staat zijn een doorbraak te forceren.

Pag.5: "Regering Rusland treedt af'

De hele vorige week had het parlement gedebatteerd over het economische politiek, zonder met één alternatief voorstel op de proppen te komen. De politieke strijd spitste zich daarom toe op de samenstelling van de regering en enkele als “onrechtvaardig” ervaren maatregelen. Tijdwinst leek Jeltsin in staat te stellen de volksvertegenwoordiging verder links te laten liggen. Met zijn eis om hem een half jaar lang via "presidentieel bestuur' te laten regeren, hoopte Jeltsin het parlement voor het blok te zetten. Toen dat onhaalbaar bleek, suggereerde hij bereid te zijn water in de wijn te doen. Jeltsin deed vrijdag in een korte interventie alsof hij het parlement tegemoet wilde komen door te verklaren dat hij eventueel bereid zou zijn voor de zomer af te treden als premier. Maar hij verklaarde nadrukkelijk dat hij pas in de herfst in staat zou zijn een wetsvoorstel in te dienen waarin de bevoegdheden van regering en parlement zouden worden vastgelegd. Herziening van de verhoudingen binnen een kwartaal was volgens hem “niet reëel”. Pas in december zou de tijd rijp zijn voor een nieuwe staatkundige structuur, aldus de president vrijdag in het volkscongres. Dezelfde soort concessies deed Jeltsin met betrekking tot de persoonlijke samenstelling van zijn regering, een cruciaal punt omdat in de Russische politieke cultuur de mensen en hun posten belangrijker zijn dan abstracties van het beleid. Hoewel Jeltsin toezegde nieuwe ministers in het kabinet te willen opnemen, weigerde hij consequent om Gaidar (de architect van de "shock-therapie') te laten vallen.

Nadat het volkscongres zaterdagavond de feitelijk tegen Jeltsin gerichte resolutie had aangenomen, kwam de regering onmiddellijk bijeen. Na afloop lanceerde Gaidar daar zijn dreigement te zullen aftreden, zij het dat hij zich daarover eerst nog met Jeltsin wilde beraden. Buiten op het Rode Plein mobiliseerde de regering vervolgens haar aanhangers onder de bevolking in een kleine demonstratie tegen de volksvertegenwoording.

Tegelijkertijd voerden Jeltsins naaste medewerkers de druk op de zwenkende middengroep in het volkscongres op. Omdat, zoals minister Michail Poltoranin van massamedia gisteren verklaarde, de fracties in het centrum niet goed door hadden gehad dat uitvoering van de zaterdag aangenomen resolutie het land naar een uitzichtloos politiek conflict zou voeren. Het zijn deze gematigde fracties in het centrum van het politieke spectrum die Jeltsin de afgelopen twee jaar steeds aan zijn meerderheden hebben geholpen en nu wederom positie moeten bepalen. Dat nu is vanochtend mislukt.