Juist een te laks Europa zal nationalisme bevorderen

Volgens Bolkestein maakt een al te ambitieus Europa nationalistische gevoelens los. Met een ambitieus Europa bedoelt hij dat de EG zich buiten haar kerntaken zou begeven. Het voeren van een Europees sociaal beleid zou niet tot die kerntaken behoren.

Ik draai zijn stelling om: een laks Europa stimuleert nationalistische gevoelens. Als Europa geen actie onderneemt, zal er juist door de nationale staten een beleid worden gevoerd waarbij ieder land aantrekkelijker wil zijn voor economische activiteiten dan de ander.

Bolkestein stelt dat er in Maastricht vooruitgang is geboekt op het terrein van arbeidsvoorwaarden, arbeidsverhoudingen en sociale zekerheid. In het protocol - dat de mogelijkheid biedt dat elf van de twaalf lidstaten verder kunnen gaan dan mogelijk is op basis van het huidige Verdrag - worden aspecten genoemd waarop de EG wel of geen verantwoordelijkheden heeft. Op basis van gekwalificeerde meerderheid kan de Raad van ministers besluiten nemen over onder andere arbeidsvoorwaarden, informatie en consultatie van werknemers, arbeidsomstandigheden en integratie van uitgesloten personen op de arbeidsmarkt.

De raad kan met unanimiteit besluiten nemen over onder andere de sociale zekerheid en de sociale bescherming van werknemers, medezeggenschap èn bescherming van werknemers bij beëindiging van hun arbeidsovereenkomst. De Gemeenschap heeft geen bevoegdheden op het terrein van de beloning, het recht van vereniging, het stakingsrecht of het recht tot uitsluiting.

Bolkestein vreest dat er vanuit de Commissie nu voorstellen zullen komen over sociale zekerheid die inbreuk maken op de nationale sociale zekerheid. Dat is koudwatervrees, wat opmerkelijk is voor een politicus die niet nalaat te roepen dat ons sociale zekerheidsstelsel moet worden aangepakt.

De commissie zal geen voorstellen doen die tot doel hebben het stelsel van sociale zekerheid te wijzigen. Zij zal zich beperken tot het harmoniseren van de doelstellingen van de sociale zekerheid. Dat gebeurt op dit moment ook al. Bovendien moeten voorstellen op het gebied van de sociale zekerheid altijd unaniem worden genomen, dus de Nederlandse regering is er altijd bij betrokken.

De opmerkingen van Bolkestein doen geen recht aan het gehele sociale protocol, waarin de mogelijkheid wordt gecreëerd om juist op andere terreinen een stap verder te zetten dan nu al mogelijk is. Waarom zouden werknemers binnen multinationale ondernemingen geen recht hebben op informatie en consultatie bij besluiten die voor hen van groot belang zijn? Vaak wordt een besluit genomen door het hoofdkantoor, en mogen de diverse vestigingen alleen nog over de details nadenken. Werknemers moeten toegang hebben tot de besluitvorming bij het hoofdkantoor en daarvoor is de Europese Ondernemingsraad een uitstekend middel.

Hoewel de Commissie met een uitgebalanceerd voorstel is gekomen om deze rechten voor de werknemers van multinationale ondernemingen te waarborgen, blijft er een blokkade van Britse zijde. Door het protocol wordt het nu mogelijk een dergelijke richtlijn door de Raad te slepen. Dit is voor de vakbeweging een cruciale vooruitgang.

Via de sociale dialoog wordt het mogelijk dat sociale partners zelf problemen oplossen, die de Europese Commissie in regelgeving kan omzetten. Zo kunnen de sociale partners ook hun verantwoordelijkheid dragen voor de totstandkoming van het sociale beleid binnen de EG. Een conceptie die de VVD niet aanstaat, zoals bijvoorbeeld blijkt uit haar opstelling jegens de SER. Maar dat moet Bolkestein dan duidelijk zeggen en geen kiekeboe spelen met halve waarheden.

De opmerking dat de EG zich buiten haar kerntaken begeeft als zij zich bezig houdt met sociaal beleid steekt mij het meest. Ondanks tal van gesprekken is het veel politici niet duidelijk te maken dat de sociale dimensie van Europa een integraal onderdeel is van het Europese integratieproces. De geschiedenis heeft ons geleerd dat economische vooruitgang onmogelijk is zonder tegelijktijdige sociale vooruitgang.

De Verenigde Staten zijn een voorbeeld van het heilige geloof in de "zaligmakende' werking van de onbelemmerde markt, Oost-Europa van een economie zonder markt. Vandaar de noodzaak tot een combinatie: de sociale markteconomie. Deze ervaring hebben we nationaal, waarom passen we deze dan niet direct toe op Europa? Waarom moet er eerst sociale misère ontstaan in Europa, voordat politici door hebben dat de sociale dimensie een integraal onderdeel is van het Europese integratieproces?

Hopelijk lost de EG binnen afzienbare tijd haar "democratisch tekort' op. Dan krijgt het Europese Parlement de mogelijkheden een sociaal beleid te voeren.