Dubbelportret van Constantijn Huygens en zijn vrouw op veiling in Londen; "Sterre' hoort in het Mauritshuis

Donderdag wordt bij Christie's in Londen een ontroerend schilderij geveild uit de Nederlandse Gouden Eeuw: een dubbelportret van Constantijn Huygens en zijn vrouw Suzanne van Baerle, dat waarschijnlijk werd geschilderd door Jacob van Campen. Aan de identificatie van de man in het schilderij kan niet worden getwijfeld: daarvoor is de gelijkenis met de vele andere bekende portretten van de dichter te groot. En wie het leven kent van deze “christelijk-humanistisch bourgeois-gentilhomme in dienst van het Oranjehuis”, zoals zijn biograaf H.A. Hofman hem noemt, zal evenmin aarzelen om in de vrouw achter Huygens zijn echtgenote Suzanne te erkennen.

Het schilderij, uit een particuliere Engelse collectie, draagt geen opschrift dat ons zou kunnen informeren over de maker, geportretteerden en het jaartal. Mede daardoor is het tot voor kort volledig onopgemerkt gebleven. Het ontbreekt in het standaardwerk van H.E. van Gelder uit 1957: Ikonografie van Constantijn Huygens en de zijnen. Van Gelder vermeldt tientallen portretten van Constantijn, maar van Suzanne kende hij er geen één. De identificatie van de geportretteerden danken wij aan de 87-jarige Amerikaanse kunsthistoricus Julius Held, die het schilderij beschreef in een briljant artikel in The Art Bulletin van december 1991.

Helds toeschrijving van het dubbelportret aan de schilder-architect Jacob van Campen, met wie Huygens veel samenwerkte, is aannemelijk. De stilistische vergelijkingen die hij naar voren brengt zijn raak, en uit de briefwisseling van Huygens weten wij dat Van Campen Huygens graag wilde vereeuwigen. De toeschrijving wint aan kracht door een - niet door Held opgemerkte - bijzonderheid. Van Campen noemt namelijk het formaat van zijn beoogd portret van Huygens: het moest even groot zijn als het Huygensportret van Jan Lievens. Dit laatste schilderij, in bruikleen afgestaan aan het Rijksmuseum door het museum van Douai, heeft een afmeting van 99 x 84 cm, terwijl het pasontdekte doek 98 x 82 cm groot is. Helds aarzeling om het teruggevonden werk te identificeren als het schilderij uit de brieven lijkt dan ook overdreven.

Het bijzondere van het dubbelportret is de aanwezigheid van Suzanne van Baerle. De eigentijdse berichten over Suzanne zijn unaniem geestdriftig over haar aantrekkelijkheid, geestigheid en intelligentie. In 1624, schreef de Amsterdamhaatster Dorothea van Dorp uit Londen, "al datter fray is (in Amsterdam), dat is Baereltgen'. Voor Huygens was Suzanne de "Sterre' met wie hij lief en leed deelde sedert hun huwelijk in 1627 tot haar vroege dood in 1637. De lezer van Huygens' lange gedicht Dagh-werck, dat hij samen met Suzanne schreef, krijgt inzicht in de levensbeginselen, doortrokken van liefde en geloof, van dit gezegende echtpaar. Het gedicht was nog niet af toen Suzanne stierf aan spruw, kort na de geboorte van hun vijfde kind. Constantijn liet het gedicht onvoltooid, waardoor wij nu verstoken zijn van zijn overpeinzingen over de “andere mindere besigheden van gestolen uren binnens huys, als daer zijn ... de Musike...”. Het gemis is nu deels goedgemaakt door deze voorstelling van Constantijn en Suzanne met een blad muziek in de hand, een toonbeeld van echtelijke harmonie.

Waar kan dit dubbelportret anders thuishoren dan in het Mauritshuis? Dit gebouw van Jacob van Campen verrees tegelijkertijd met, en om de hoek van, het deels onder toezicht van Suzanne gebouwde en door Van Campen geïnspireerde Huygenshuis op Het Plein. Constantijn en de vijf kinderen namen er hun intrek op 19 mei 1637, de dag na de begrafenis van Sterre. Het veilinghuis schat de opbrengst van het schilderij op 50.000 à 70.000 pond. Dat is niet veel geld voor een goed schilderij uit de zeventiende eeuw, maar vervelend genoeg is het meer dan het aankoopbudget van het Mauritshuis voor een heel jaar. Wie zorgt ervoor dat Sterre terugkomt in Den Haag?

Foto: Dubbelportret van Constantijn Huygens en zijn vrouw Suzanne van Baerle, waarschijnlijk geschilderd door Jacob van Campen.