Bloemen voor werkwilligen; "Ik durf in mijn eentje niet terug'

De staking in de suikerverwerkende industrie loopt na drie weken langzaam ten einde. Vanochtend werd nog in acht bedrijven gestaakt. De spaningen tussen stakers en werkwilligen wordt steeds groter. Een enkele staker durft niet meer naar de fabriek terug.

HALLUM, 13 APRIL. Op tafel liggen tussen de koffiekopjes en de pakjes shag de getikte brieven met handtekeningen van collega's die wel werken.

“Wij willen jullie graag weer in de fabriek hebben. Beide partijen, zowel werkgevers als werknemers, blijven bij hun standpunt. Wij zijn nu in een situatie terechtgekomen, waar niemand baat bij heeft.”

De stakers gaan vandaag hun vierde week in. De collegiale oproep van de "werkwilligen' maakt weinig indruk. Binnen de suikerverwerkende fabrieken Hellema, Van der Meulen en Helwa in het kleine Noordfriese dorpje Hallum (2.800 inwoners) dreigt een tweedeling te ontstaan tussen ongeveer 80 stakers en hun werkende collega's.

“Ik durf in mijn eentje niet terug”, zegt één van hen, die niet met name genoemd wil worden, “zonder dat ik de garantie heb dat ik geaccepteerd wordt. Ik heb gehoord dat een van de stakers die gisteren weer aan het werk ging flink uitgejouwd is door collega's.”

Acht jaar werkt hij nu bij Van der Meulen in de "toastploeg', waarvan de eerste vier jaar op contractbasis. “Er wordt wat afgesjoemeld met de uitzendkrachten en mensen met een contract. De helft ervan kan zo in vaste dienst. Het gaat goed met de fabriek. Er wordt heel wat geïnvesteerd, maar mensen in vaste dienst nemen, ho maar.”

In de suiker ligt inmiddels een CAO op tafel, maar zonder de zo felbegeerde automatische prijscompensatie waarvoor het conflict was begonnen. De acties, onder leiding van de de Voedingsbond FNV, zijn nu gericht op verbetering van de arbeidsomstandigheden.

Vakbondsbestuurder T. van Koningsveld heeft aan het begin van de dagelijks ochtendvergadering van de stakers goed nieuws, zegt ze. De stakers van de koekfabriek van Klinkhamer in Uithuizen hebben de garantie gekregen dat de stakende werknemers hun vakantietoeslag en -dagen behouden, dat er in de toekomst minder losse contracten worden afgesloten en dat er meer "ouderendagen' komen.

“De mensen hebben daar geen prijscompensatie gekregen, maar wel krenten en zijn redelijk tevreden”, houdt Van Koningsveld de stakers voor. Ze hekelt de "kadaverdiscipline' van de directies van de drie Hallumse fabrieken die weigeren met de bond om tafel te gaan. “Onderhandelaar Dor zit bij de Landelijke Werkgevers en heeft dit akkoord bij Klinkhamer gesloten, maar jullie directie is roomser dan de paus. Ze willen jullie op de knieën hebben.”

Als de vraag wordt gesteld of er door moet worden gestaakt klinkt het kort en bondig uit de zaal: “Nog niet aan het werk”. Besloten wordt per dag te bekijken of er doorgestaakt wordt. Aan het eind van de bijeenkomst krijgen de stakers twee dikke suikerlatten mee voor het weekeinde. Een presentje van de bond, als steuntje in de rug. En ook omdat hun werkende collega's bij de drie bedrijven een taart en een bos bloemen kregen.

Volgens Van Koningsveld is generatie op generatie klein gehouden bij de in het dorp belangrijkste werkverschaffers. “De mensen hebben altijd gedacht bij conflicten: O, mijn baantje, mijn baantje. Dat doen ze nu niet meer.”

De FNV heeft er in enkele jaren tijds bijna 40 leden bijgekregen. S. Sevenster van het actiecomité en werkzaam bij Wafelbakkerij Helwa stelt dat de drie bedrijven niet alleen economisch, maar ook sociaal een flinke vinger in de pap hebben. Daarom is staken voor veel personeelsleden moeilijk, stelt hij. “Je komt je baas immers misschien ook weer tegen in de kerk of bij de voetbalclub”.

Van Koningsveld heeft geen goed woord over voor de directies die geen gesprek willen aangaan met vertegenwoordigers van de bonden.

“Waarom zouden we onderhandelen met één bond?”, vraagt directeur H. van der Meulen van het gelijknamige beschuit- en toastfabriek zich af. “Er is een dijk van een CAO, waarin een loonsverhoging van 9 procent is opgenomen”, zegt hij en laat een nieuwsbrief van de Industrie- en Voedingsbond zien met de kop "Prima CAO suikerverwerkende industrie'. Hij is niet van plan om apart met de stakers een afspraak te maken. “Ik heb liever de hele groep bijelkaar, anders krijg ik scheve gezichten. Hoe langer de staking duurt, hoe moeilijker het voor de stakers is om terug te komen.”

Het is voor het eerst in de geschiedenis van Hellema, het 130 jaar oude familiebedrijf, gespecialiseerd in speculaas, brosse koeken, sprits, fourré en chocoladekoeken, dat er gestaakt wordt. Hetzelfde geldt voor Helwa en Van der Meulen. In een tien dagen geleden verstuurde brief waarschuwden de directies van Helwa, Hellema en Van der Meulen de FNV dat de staking de exportsituatie van de fabrieken in gevaar bracht. Van der Meulen: “Iedereen begrijpt dat we met een derde aan personeel op een lager niveau draaien, anders zouden we 30 man te veel in dienst hebben. We produceren minder en lijden schade”, is het enige wat hij er over kwijt wil.

Van der Meulen verklaart dat het bedrijf "in goede harmonie' verder wil met de stakers. “We zullen proberen ze zo goed mogelijk op te vangen. We moeten proberen de handen ineen te slaan. Zand erover. Als ze maandag willen beginnen zijn ze welkom. Maar ze kunnen beter en bloc terugkeren, dan één voor één.” Problemen voorziet hij wel tussen de werkwilligen en de stakers. “We zouden daarom eventueel een vertrouwenscommissie kunnen aanstellen. Want de mensen die werken steekt het dat de bond met de stakers aan het chinezen is.”