"We moeten veel bewuster macht afstaan'

Uit een enquête van NRC Handelsblad blijkt dat 59 procent van de Tweede-Kamerleden vindt dat ze te veel op ambtenaren lijken. Ruim tachtig procent signaleert een kloof tussen burger en politiek. Hoe nu verder? Vandaag de mening van drs. M.B.C. Beckers-de Bruijn (51), oud-lerares klassieke talen, oud-voorzitter van de PPR, Kamerlid sinds 1977 en sinds 1989 fractievoorzitter van Groen Links.

DEN HAAG, 11 APRIL. “Politiek is besturen geworden en de politici zijn ambtenaren geworden. Gelukkig wordt dat nu nu ook door de politici zelf onderkend, blijkens de enquête. En als dat zo breed leeft, is het klimaat ook rijp voor maatregelen. Ik denk ook dat het verband tussen het detaillisme en de kloof tussen burger en politiek niet meer te ontkennen is. Ik zie die twee werelden al jaren lang steeds meer uit elkaar groeien en ik denk dat dit het grote probleem van deze tijd is.

“Ons politieke systeem is ontstaan in een tijd waarin de samenleving nog betrekkelijk klein en overzichtelijk was. Het was makkelijk zo'n samenleving een beetje in de vingers te hebben, te controleren. Politieke partijen stonden toen ook niet op zichzelf, maar ze waren, door de zuilen, deel van een veel groter geheel. Toen de samenleving ingewikkelder werd, pluriformer, is dat politieke systeem alleen maar uitgedijd. Bovendien kwamen de politieke partijen ook nog alleen te staan, los van die zuilen. Daarom heeft ons politieke stelsel zijn eigen regels, zijn eigen manier van werken, zijn eigen wetmatigheden. In die zuilen lag niet zo de nadruk op de politiek. De politiek moest alles alleen doen, en is ontzettend gaan leunen op die hele vierde macht, de bureaucratie.

“Het dijt maar uit. Als de regels niet goed zijn of niet werken, maak je weer nieuwe regels. De pretentie en de suggestie is vaak dat je door een woord te veranderen iets doet waardoor in de samenleving iets verbetert. Politici realiseren zich bij tijd en wijle inderdaad wel hoe vreemd ze bezig zijn, maar heel vaak hebben ze er in een bepaalde situatie politiek belang bij om over details te blijven praten en de hoofdlijnen te vergeten. Het is heel vaak een ontwijkingsmethode, om keuzes niet aan te hoeven durven. In die zin heb ik overigens redelijk gemakkelijk praten. Groen Links is geen regeringsfractie.

“Het is natuurlijk heel positief dat een groot deel van de politici het probleem ziet, er hardop over spreekt en het voor zichzelf erkent, maar daarmee zijn we er nog niet. Ik denk wel dat verandering mogelijk is. Het is vooral de manier van werken hier. Bijvoorbeeld: in een forum geven de politici heel vaak geen analyse van wat er aan de hand is, van wat er mis en hoe dat in grote lijnen anders zou moeten. Nee, binnen de kortste keren zie je dat een forum bezig is om bepaalde wetsvoorstellen te verdedigen, en dan echt behoorlijk tot in de details. Op zo'n moment zie je dat politici zelf ontzettend onderdeel zijn van het hele systeem. Je ziet het hier ook in de Kamer zelf: de briefings. Dat is echt iets van de laatste jaren. Dan komen er ambtenaren en die gaan de fracties af om te vertellen hoe de zaak in elkaar zit, om te kijken en even te polsen. Nou hoeft dat voor een keer niet slecht te zijn, maar ik constateer toch echt dat in sommige fracties Kamerleden ontzettend veel bij ambtenaren over de vloer komen, dat er ontzettend veel wordt overlegd. Daardoor dreigt de verantwoordelijkheid van de Kamer en die van ambtenaren één geheel te worden. Er komt dan ook nog iets bij van: "wij weten het met z'n allen goed, wij zijn de deskundigen; iemand die er buiten staat of die als politicus "alleen maar' generalist is, die kan het dus niet weten, die doet het überhaupt slechter dan "wij'. Dat is naar mijn gevoel een volstrekte misvatting.

“De regeerakkoorden hebben er ook iets mee te maken. Er zit een groepje deskundige Kamerleden dat het regeerakkoord schrijft in overleg met de deskundigen op de departementen. Dat zijn allemaal symptomen van hetzelfde verhaal, maar het zijn tegelijk de concrete aanknopingspunten. Begin maar heel eenvoudig bij de werkwijze van de Kamer. Laat je niet meer een regeerakkoord opdringen. Dan riskeer je natuurlijk ook conflicten die uitmonden in spannende debatten, die in het openbaar en niet meer in het besloten overleg in het Torentje worden uitgevochten. Maar is dat zo erg? Ik zou helemaal niet weten waarom het zo erg is als een kabinet na drie jaar valt op een goede politieke discussie in het openbaar. Dat zou goed zijn en mensen weer meer betrekken bij de politiek.

“Je kunt ook de spreektijden verminderen. We gaan nu al minder vergaderen. Ik moet overigens nog zien hoe dat afloopt. De vraag is of je details verplaatst of dat je ze echt gaat afschaffen. Ik denk toch dat het probleem vooral zit in de positie van de regeringsfracties. En - zoals Van Mierlo terecht stelt - in het feit dat met name het CDA keer op keer in de regering zit en daardoor een echte bestuurderspartij is. Het CDA trekt zijn coalitiepartij zo mee in die bestuurdersmentaliteit. Het was bij de VVD zo, het is nu bij de PvdA weer zo. Als je met het CDA regeert, ben je kennelijk je eigen verhaal kwijt, je eigen opstelling. Als je heel flink gaat doen, moet je het na twee dagen inslikken, of het wordt een eindeloos gevecht en dan verlies je het nog meestal. Gewoon omdat het CDA de ervaring heeft om zaken naar zijn hand te zetten, om op de winkel te passen. Het CDA is bovendien ook in de samenleving geworteld via allerlei instellingen. Ik zou het dan ook heel goed vinden als er een andersoortig kabinet komt, waar het CDA niet in zit. Die consensusgerichte maatschappij van ons hoeft toch niet zoveel bureaucratie te hebben? Juist als die maatschappij zo consensusgericht is, zou er alles voor te zeggen zijn om de mensen heel veel eigen verantwoordelijkheid te geven, om heel veel af te stoten als landelijke politiek en om dan een heel klein ambtenarenapparaat over te houden. We moeten vooral zeggen: "mensen, doe het zelf maar'. Ik vind dat politici maar eens moeten erkennen dat ze niet meer de spil zijn waar alles om draait en niet meer degenen zijn die alles beslissen. Er gaat al veel macht naar Europa, maar we moeten nog veel bewuster macht afstaan aan lagere politieke niveaus, aan instellingen en aan de mensen zelf.”