Inez van Lamsweerde persifleert pornofoto's

In de Beurs van Berlage is gisteren de tentoonstelling Fotowerk geopend. Meer dan vijftig Nederlandse fotografen laten een selectie zien van opnamen die ze in de periode tussen 1986 en 1992 in opdracht hebben gemaakt. Een van de deelneemsters aan deze manifestatie, georganiseerd door de Stichting Perspektief, is Inez van Lamsweerde, die zich onder meer op het vrouwelijk naakt heeft toegelegd.

Tentoonstelling: Fotowerk; fotografie in opdracht 1986-1992. Beurs van Berlage Amsterdam, 11 apr t/m 3 mei, ook zon- en feestdagen 11-17u. Forumdiscussies 15 en 16 apr.

De grote, full-colour pin-ups van één van de jongste deelnemers, Inez van Lamsweerde (28), zijn een opvallende bijdrage aan de manifestatie Fotowerk in de Beurs van Berlage. In opdracht van de gemeente Groningen fotografeerde zij zes (half)blote dames en plaatste die met behulp van een computer tegen onpersoonlijke Groninger stadsgezichten zoals de plaatselijke suikerfabriek. Juist omdat ze als vrouw zulke foto's maakt, wordt haar werk soms met achterdocht bekeken.

“Een veelgehoord commentaar op mijn foto's is dat de vrouwelijke modellen er zo koel en onaanraakbaar uitzien. Ik denk dat we nu allemaal wel weten dat vrouwen warm en lief zijn”, zegt Van Lamsweerde, die na de mode-academie de Rietveld-academie deed. Haar foto's hebben de scherpte en technische perfectie die je in mode-advertenties tegenkomt. Net als in die wereld spelen mooie, souvereine vrouwen steeds de hoofdrol.

“Ik ben opgegroeid met Charlie's Angels en Purdy van De Wrekers: dames die er fantastisch uitzien maar in een handomdraai een onguur type uit kunnen schakelen. Die uitstraling van kracht, ook mentaal, roep ik in mijn foto's op. Ze zijn een onderzoek naar mijn ideeën en fantasieën over mijn eigen vrouw-zijn.” De illusie van perfectie, gesymboliseerd door een overgestileerd uiterlijk, breng ze eerst zorgvuldig aan om hem daarna te verstoren. “Ik voeg iets verontrustends aan de opname toe.” De afdruk bijvoorbeeld van een koele blondine in een haute couture-jurk die op haar knieën liggend de vloer likt, is een verwarrend beeld.

Van Lamsweerde: “Ieder mens heeft een zwarte onderlaag waar de geheimen huizen. Het moment waarop iemand de greep op zijn leven verliest en de barsten zichtbaar worden, wil ik vastleggen. Eén van de weinige gebieden waarop we bereid zijn iets van onze controle uit handen te geven is dat van de seks. Dat is daarom een terugkerend thema.”

Van Lamsweerde's werk wordt door feministes wel uitgemaakt voor pornografie. “Ik steek juist de draak met die afgesleten voorstellingen van aantrekkelijke vrouwen, maar in de taal van die clichés. Neem het "domme blondje' dat haar half geopende mond besproeit met een douchekop - dat is een persiflage op de orale seks in de porno. Zo'n stereotype pose is toch lachwekkend? Met opzet geef ik de maten van de gefotografeerden erbij, de borst- taille- en heupomvang die in een blad als Playboy altijd worden vermeld. Dit meisje heeft trouwens geen volmaakt lichaam, ze heeft een buikje en iets te dikke bovenbenen. Toch is deze vrouw zeer aantrekkelijk en het is voor seksegenoten een opluchting om dat te constateren.”

Met de mode-foto's die zij voor onder anderen Frans Molenaar maakt, bekostigt Van Lamsweerde haar kunstfotografie. De produktiekosten daarvan zijn hoog, omdat gewerkt wordt met een vast team van acht mensen. Een visagiste, een kapper, een styliste en een producent zorgen ervoor dat de fotografe zich volledig kan concentreren op het model voor de camera: “Ik heb natuurlijk mijn ideeën over de opname, maar de interactie tussen haar en mij is doorslaggevend. Ik cijfer mezelf weg en vertroetel het model. Dat verdient ze, ik vind het ontroerend als iemand zich volledig aan je overgeeft.” Hoewel zij niet op vrouwen valt, noemt Van Lamsweerde de verhouding met haar vaste modellen erotisch. “De vrouw die ik heb gekapt en gekleed -of uitgekleed- naar mijn eigen fantasieën, die bezit ik op dat moment. Maar als ik een tiran was, zou ze nooit de vloer voor me gelikt hebben.”

Ook "lelijke' mensen legt Van Lamsweerde soms vast met de camera; zo is er een serie van een tanige vrouw met duivelse, hypnotiserende ogen en een wrede mond. De veters die haar hals ingesnoerd hebben, maken het beeld des te angstaanjagender. Het ontroerendst is het meisje uit de serie pin-ups, dat een kokette, met bloemen bestikte bikini draagt. Met haar handen om haar hoofd gevouwen staat ze te dromen, de ogen dicht en een kers in haar mond. Hoewel ze niet mooi is, wordt ze een kleine Lolita.

“Ik zou behalve voor mode- en kunsttijdschriften ook wel voor Playboy willen werken, maar op mijn eigen manier. Aan de ogen van de meisjes op de centerfolds zie je dat ze het allemaal zó weggeven. Ik wil juist werken met modellen op wie ik iets moet veroveren en die iets moeten overwinnen in zichzelf. Door de schoonheid heen moet hun kwetsbaarheid doorschemeren. In zo'n blad zou ik juist aangeklede vrouwen publiceren. De belofte van seks is in beeld erotischer dan de vervulling ervan.”