"GENERAALS ZIJN HARDLEERS'; Generaal Maurice Schmitt over de Golfoorlog, de Europese vrede en de rol van Norman Schwarzkopf

De Diên Biên Phu à Kowet City door Maurice Schmitt 310 blz., Grasset 1992, f 54,20 ISBN 2 246 45541 3

Sinds de oorlog in Algerije heeft hij altijd een klein boekje bij zich dat in zijn borstzak past. Het is een vergeelde verhandeling uit 1895 waarin lessen staan die uit militaire conflicten getrokken kunnen worden. Een handboek voor de tacticus, waarin onder meer wordt gesteld dat elk middel goed is als de vijand daarmee kan worden uitgeschakeld.

Generaal Maurice Schmitt was tot vorig jaar chef staf van de Franse strijdkrachten en dus verantwoordelijk voor de Franse operaties in de Golf. Hij aarzelt geen moment bij de vraag of de Amerikanen te ver gingen toen zij Iraakse infanteristen met behulp van bulldozers levend begroeven. ""Dat was heel verstandig van generaal Schwarzkopf. De vraag is immers niet hoe je de vijand moet behandelen, maar hoeveel eigen mensen je kunt sparen. Trouwens, de tactiek is niet nieuw. Wij hebben in de Tweede Wereldoorlog al bunkers bestookt met aarde om de schietgaten te dichten en de Duitsers te verstikken. Misschien had hij ook wel zo'n handig boekje op zak.''

Onlangs verschenen Schmitts memoires, De Diên Biên Phu à Koweït City, en daarin gaat hij veelvuldig in op de vraag waarom steeds dezelfde fouten zijn gemaakt tijdens oorlogen die in veel opzichten op elkaar leken. ""In Vietnam hadden de Fransen kunnen leren van de Chinezen en de Amerikanen weer van de Fransen,'' zegt hij, ""maar generaals zijn hardleers. Aan de militaire academies wordt veel theorie gedoceerd, maar als het erop aan komt,vergeet iedereen zich te verplaatsen in de geest van de vijand. En alleen dan kun je adequaat reageren.''

Schmitt komt van de militaire academie van St. Cyr, waar hij in 1948 werd toegelaten als zoon van een officier die in Tsjaad en in beide wereldoorlogen de Franse eer met hand en tand had verdedigd. Zijn actieve carrière begon Schmitt met een nederlaag: hij behoorde tot de soldaten die zich in 1954 in Dien Bien Phu na een lange belegering moesten overgeven. Als gevangene belandde hij in de hongerkampen van de Vietminh. De oorlog in l'Indochine kostte de Fransen 76.000 manschappen, driemaal zoveel als de oorlog tegen Algerije, die acht jaar duurde maar die het Franse volk, tot verbijstering van de militairen, nauwelijks is bijgebleven als een belangrijk slagveld. Schmitt ergert zich in De Diên Biên Phu à Koweït City meer dan eens aan het maatschappelijk isolement waarin de Franse strijdkrachten zich de afgelopen decennia gemanoeuvreerd zagen.

""Eigenlijk wisten wij tegen het einde van de oorlogen in Indochina en Algerije niet meer wat we precies aan het verdedigen waren. De politieke leiders hielden de natie iets heel anders voor dan ons. Dat heeft veel soldaten en officieren in verwarring gebracht. Verwarring is slecht voor de moraal en zonder moraal kun je geen oorlog winnen,'' schrijft Schmitt in zijn "militair testament'. Drieënveertig jaar Franse legertrauma's en -successen passeren daarin op sobere toon de revue.

ZIEKENBOEG

Sinds zijn pensionering in 1991 is Schmitt gouverneur-generaal van de Invalides, een zeer Franse instelling die is gehuisvest bij het graf van Napoleon in Parijs en die onder meer een ziekenhuis herbergt voor zwaar gehandicapte oorlogsslachtoffers. In de ziekenboeg bevinden zich twee soldaten die tijdens de Golfoorlog op een mijn liepen. Schmitt spreekt hen regelmatig moed in, zoals hij dat ook op de slagvelden placht te doen. Hij beschouwt het gouverneurschap als een morele erefunctie, een ""geschenkje van de staat'', zoals hij het noemt in zijn met zwaarden en onderscheidingen versierde werkkamer in de Invalides. Ondertussen weet Schmitt heel goed dat de macht van Frankrijk tanende is.

""Frankrijk is niet meer dan een middelgrote mogendheid. Maar wel een macht die telt. Economisch omdat zij bij de zeven rijkste landen behoort; politiek omdat zij permanent lid van de Veiligheidsraad is en militair omdat zij tot de vijf kernmogendheden hoort. Frankrijk kan zich niet over de hele planeet ontfermen, maar kan zich wel kommeren om haar directe belangen: Europa, het Midden-Oosten en Afrika. Maar Frankrijk is niet in staat om bijvoorbeeld alleen de problemen in Libanon op te lossen, zoals onze politici wel eens suggereren. Dat kunnen we economisch noch militair meer aan.''

Een andere Franse generaal, Claude Leborgne, schreef onlangs een boek met de titel Un discret massacre, waarin hij inzake de Golfoorlog Frankrijk verwijt ""veel te lang te hebben geaarzeld alvorens de strijd aan te gaan met het land dat het zelf mede had bewapend''. Ook stelt hij dat minister Chevenement van defensie ongeïnteresseerd was in de ""oorlog die meer op een industrie dan op een slagveld leek''.

Was het een "onethische'' oorlog vergeleken bij de andere oorlogen die u heeft meegemaakt?

""Moderne tijden vragen om een modern gevoerde oorlog. Minister Chevenement heeft mij geen strobreed in de weg gelegd als bevelhebber van de troepen in Koeweit en president Mitterrand is altijd even helder en duidelijk geweest. Ik zie geen reden tot kritiek, ditmaal. Integendeel. Tijdens de Golfcrisis hebben slechts twee Europese landen zich werkelijk ingezet, te weten Engeland en Frankrijk. De overige contingenten hebben natuurlijk geen rol van belang gespeeld, omdat er nog niet consequent op centraal niveau over de verdediging van de Europese belangen wordt nagedacht. Waar blijft nou die gemeenschappelijke buitenlandse politiek? Ik had in Koeweit graag naast de Amerikanen een Europees legercorps gezien in plaats van allerlei verschillende belangengroeperingen.''

Maar om uw ideaal te bereiken zullen toch ook de Fransen af moeten stappen van de absolute soevereiniteit, van een nationale trots, die het leger nu eenmaal is?

""Zo arrogant en dom zijn wij nou ook weer niet. Frankrijk is lid van twee militaire allianties, de Navo en de WEU. We zijn onder de vlag van de VN naar Koeweit gegaan. Dat is een gemiste kans. De VN is een prachtige instelling, maar een groot aantal leden houdt er andere ideeën op na dan de Europeanen als het om vrijheid en democratie gaat. Als WEU hadden we niet alleen een militaire boodschap maar ook een politieke achtergelaten. Ik zie overigens geen tegenspraak tussen nationale trots en een gezamenlijke aanpak. De Navo bewijst dat, ook al is Frankrijk geen geïntegreerd lid. Met mijn boek hoop ik politici en militairen een aantal lessen mee te geven, waarbij centraal staat dat defensie de grootst mogelijke aandacht moet behouden. Zowel de minister als de president van de republiek hebben mij positieve brieven gestuurd. Ik weet niet of dat ook betekent dat zij mij begrepen hebben.''

Wat is uw conclusie na de Golf-oorlog: is Frankrijk in staat om haar ambities waar te maken?

""Ik zou het over missie in plaats van ambities willen hebben. We zijn bijna in staat om de missies die de politici ons toevertrouwen uit te voeren. Op het vlak van de nucleaire afschrikking zal heel wat moeten gebeuren. We zullen flexibeler moeten worden. De kernraketten op de Franse onderzeeërs zouden moeten worden uitgebreid met minder vernietigende, preciezere types, ter afschrikking van kleinere kernmogendheden die zich in de naaste toekomst kunnen ontwikkelen.

Zijn de Franse kernraketten nog gericht op Moskou?

""Dat is geheim. Ik vermoed dat onze Force de Frappe sinds de omwentelingen in het Oosten op een wat gevarieerder aantal doelwitten gericht is, maar ik ben niet meer in de positie om dat te weten.''

Nederland mikt momenteel op een sterke inkrimping van het bestaande leger. Past dat niet goed in het tijdperk na de Koude Oorlog?

""De vrede en de vrijheid zijn de dividenden van de defensie en daar moeten we heel zuinig mee zijn. Ik ben niet de enige die waarschuwt tegen een te optimistische visie van de toekomst. De chaos in het oosten van Europa en de spanningen in de rest van de wereld vragen om een standvastigheid die zich moet blijven uitdrukken in sterke strijdkrachten. In de voormalige Sovjet-Unie bevinden zich nog 30.000 kernwapens. Laten we ook niet uit het oog verliezen dat Europa bedreigd gaat worden door gigantische immigratiegolven en dat onze zogenaamde stabiliteit over enkele decennia aan het wankelen gebracht zal worden.''

Frankrijk is een van de vier belangrijkste wapen-exporterende landen ter wereld. Uw suggesties voor een meer Europees wapenbeleid zal in kringen van de wapenlobbyïsten vermoedelijk geen applaus oogsten.

""In die kringen trekken ze zich niets van mij aan. Het is aan de politici om de trend bij te stellen. Ik beweer dat je niet alleen van de Russen kunt verwachten dat zij hun tankfabrieken omtoveren tot tracorfabrieken. Maar ik houd ook vast aan de stelling dat wij niet op kwaliteit mogen besparen. Wist u dat wij in de Golf Russische pantservoertuigen hebben ingezet om mijnen op te ruimen? De Duitsers hadden ze in de voormalige DDR in beslag genomen en vervolgens naar Saoedi-Arabië vervoerd. Dat is nog eens samenwerken! We mogen evenmin besparen op de rekrutering en opleiding van de manschappen. Alleen een goed begeleid en gemotiveerd leger is echt wat waard. In Koeweit is bevestigd dat goed materieel alleen niet voldoende is. Irak had anders wel meer weerstand geboden. Training, verstandhouding en communicatie hebben een grote rol gespeeld. Ik hoefde nauwelijks Engels te spreken om generaal Schwarzkopf te verstaan en omgekeerd.''

Wat vond u van Norman Schwarzkopf? Is hij de geniale generaal die van hem gemaakt is?

""Het is een uitstekend beroepsofficier. Een man met karakter.''

Was u persoonlijk graag verder gegaan in Irak? Had Saddam Hussein niet moeten worden uitgeschakeld?

""Ons is niets gevraagd. De missie van de VN was Koeweit bevrijden. Dat hebben we gedaan. Op dat moment hadden we de opdracht moeten krijgen om naar Bagdad te gaan, maar de politici dachten dat Saddam de klap niet te boven zou komen en dat er een interne revolutie zou plaatsvinden. Dat is natuurlijk niet gebeurd. Opnieuw is er niets van de geschiedenis geleerd. Als de Russen in 1945 bij de grens van Duitsland waren gestopt dan had Hitler de nederlaag ook overleefd en had hij vermoedelijk met behulp van de SS en de Gestapo kunnen blijven regeren. Als je van een dictator af wilt, moet je hem gaan halen. Met conventionele wapens was Saddam overigens volgens mij niet uit te schakelen.''

U bent in uw boek kritisch ten aanzien van de politiek van de VS in de Golfregio. Volgens u hadden de Amerikanen veel eerder troepen naar Koeweit moeten sturen. U geeft als voorbeeld de preventieve aanwezigheid van Franse troepen in Tsjaad.

""De Koeweiti hebben Irak jarenlang getreiterd en uitgedaagd dus waren zij volgens mij voor een belangrijk deel zelf verantwoordelijk voor de oorlog waarin zij verzeild zijn geraakt. De VS hadden eerder kunnen en moeten reageren. Het excuus dat zij in dat geval de publieke opinie van de Arabische landen tegen zich zouden krijgen lijkt mij niet steekhoudend. Misschien wilden de Amerikanen het wel op een gewapend conflict laten aankomen om hun spierballen eens te testen. Ik heb hetzelfde gezegd ten tijde van de Falkland-oorlog. De Britten wisten dat de Argentijnen zouden komen en toch hebben ze gewacht. Opzet? Ik weet het niet.''