Timman begint morgen aan kandidatenmatch tegen Joesoepov; Trauma van Tilburg kan rol spelen

LINARES, 10 APRIL. De kleine Spaanse provinciestad Linares, waarover de reisgidsen slechts melden dat ze geen omweg waard is, lijkt de wereldhoofdstad van het schaken te worden. In het toernooi dat er ieder jaar wordt gehouden, strijdt de wereldtop altijd met ongekende felheid. Morgen beginnen hier ook de halve finales van de kandidatenmatches. Jan Timman tegen de in Beieren wonende Rus Artoer Joesoepov en Anatoli Karpov tegen de Engelsman Nigel Short. Beide tweekampen bestaan uit tien partijen, als het dan nog gelijk staat beslissen snelschaakduels.

Het zijn de laatste vier overlevenden in de afvalrace die uitmaakt wie wereldkampioen Gari Kasparov uit mag dagen. De twee winnaars spelen begin volgend jaar tegen elkaar, weer in Linares, en wie dan triomfeert mag vanaf augustus 1993 in Los Angeles tegen Kasparov om het wereldkampioenschap spelen. Als aan Kasparov wordt gevraagd wie die tegenstander zal zijn, geeft hij altijd het antwoord: In ieder geval niet Timman. De andere drie hebben volgens hem ongeveer gelijke kansen; alleen Timman is het zwarte schaap, die heeft zijn tijd gehad. Het harde oordeel van Kasparov zal vooral komen door de ruzies die Timman en Kasparov binnen het bestuur van de grootmeesterbond hebben gehad. In feite verschillen Timman en Joesoepov heel weinig in speelkracht.

De weg naar deze halve finale is voor Timman tot nu toe licht geweest. Hij won zijn matches tegen Hübner en Kortsjnoi heel makkelijk. Joesoepov had het veel zwaarder. Tegen Dolmatov en Ivantsjoek won hij pas in de verlenging. Maar juist die zwaarbevochten zeges maakten grote indruk, omdat ze iets heroïsch hadden. Toen hij begin vorig jaar in Wijk aan Zee tegen Dolmatov speelde, liep hij gebogen van spit. Bovendien had hij net een operatie achter de rug waarin de kogel verwijderd was die inbrekers in Moskou op hem hadden afgevuurd. Hij won toch. Later in Brussel schakelde hij Ivantsjoek uit, de man die favoriet was om Kasparovs uitdager te worden. Meer door het zwakke zenuwgestel van Ivantsjoek dan door overwicht in speelkracht, maar de adembenemende snelschaakpartij waarmee Joesoepov de match besliste werd de partij van het jaar genoemd.

Timman en Joesoepov kennen elkaar goed. Ze hebben in het verleden 32 partijen tegen elkaar gespeeld, het staat 5-5 bij 22 remises. Vier van die nederlagen waren heel pijnlijk voor Timman. De partijen die hij verloor in hun vorige kandidatenmatch, in Tilburg 1986. Een dieptepunt in Timmans loopbaan, een jaar lang had hij geen plezier meer in het schaken. In de jaren daarna won Timman vier keer van Joesoepov en Joesoepov niet één keer. Het lijkt erop dat de smaad is uitgewist, maar er zijn waarnemers die zichzelf als diepzinnige psychologen beschouwen en menen dat het trauma van Tilburg in de komende match nog steeds een grote rol zal spelen. Joesoepov gelooft er niets van, zo hebben we afgelopen zaterdag in deze krant kunnen lezen, en Timman ongetwijfeld ook niet.

Op de wereldranglijst staat Joesoepov hoger. Hij is gedeeld zevende, Timman gedeeld achttiende, 35 Elopunten verschil. In hun laatste toernooi, in Linares, is dat verschil al voor het grootste deel goed gemaakt. Daar haalde Timman 2,5 punt méér dan Joesoepov. Timman is zondag al vertrokken naar Linares, samen met secondant Jeroen Piket. Hij is ongetwijfeld goed voorbereid. De moderne computertechniek maakt die aanloop in zekere zin gemakkelijk. Alle partijen van Joesoepov zitten op een computerschijfje, dat in een handomdraai door de gespecialiseerde toeleveringsbedrijven wordt geleverd. En alle belangrijke partijen met zijn favoriete openingen, ook als ze door anderen zijn gespeeld, vormen geen probleem.

Maar nu een perfecte voorbereiding mogelijk is, is ze ook noodzakelijk geworden. Niets mag meer worden gemist; de Duitse clubcompetitie, de halve finales voor het kampioenschap van Kazachstan, alles moet worden verwerkt. Het is veel werk om die honderden, misschien duizenden, partijen na te spelen. Daarna komt pas het echte werk, het bedenken van nieuwtjes. Omdat ik denk dat Timman in dit opzicht, het vinden van nieuwe ideeën in de opening, de beste is, acht ik hem licht favoriet.

De onderlinge score tussen Karpov en Short is (afgezien van twee snelschaakpartijen, 1-1) 4-1 voor Karpov, bij tien remises. Toch bleek Short in een interview dat in het aprilnummer van Schakend Nederland stond, heel optimistisch. Als hij goed in vorm was, had hij de beste kansen, dacht hij. Karpov was al bezig het geld te tellen dat hij in Los Angeles kon winnen, daarom zou hij zijn hoofd niet erg hebben bij de twee kandidatenmatches die hij nog moest spelen. Het is waar dat Karpovs overwinning in zijn vorige match, tegen Anand, weinig overtuigend was.

Toch is er iets vreemds aan de kritiek op Karpov. Hij is de oude niet meer, werd er drie jaar jaar geleden gezegd, kijk hoe moeizaam hij van Joesoepov won. Hij is kwetsbaar, kijk hoe hij bijna van Anand verloor. Bijna. Als het slecht met Karpov gaat, kan hij nog steeds winnen. Als het slecht met Short gaat, zoals in het laatste toernooi in Linares, haalt die 4 uit 14, 3,5 punt minder dan Karpov. Karpov is niet meer de oude, de onfeilbare schaakmachine uit zijn wereldkampioenschapstijd. Dat is zeker waar. Toch moeten hij en Short nog steeds als spelers van verschillende klassen worden beschouwd.