Leonardo

Sommige tekeningen van Leonardo da Vinci zijn zo vol nerveuze details en zo verrassend als een wereld.

- Begin 1500 was de kunstenaar kort in Venetië. Dat en het feit dat de Venetiaanse kunstacademie een aantal tekeningen bezit, ooit gekocht om kunststudenten tot voorbeeld te dienen, zijn de aanleidingen voor een tentoonstelling in het Palazzo Grassi: Leonardo & Venezia.

Erg duidelijk is de relatie niet maar dat geeft niet. De tentoonstelling biedt de zeldzame gelegenheid ongeveer tachtig tekeningen van Leonardo te zien, gegroepeerd rond de constructie van bepaalde schilderijen en ingericht met aangename intimiteit: alsof je langzaam in een boek bladert.

Het mooiste aan Leonardo is het geduld waarmee hij, tekenend, het tasten van het oog blijft volgen - zonder haast dus, zonder afkortingen en kortsluitingen en ook zonder de waarneming te versieren en te dramatiseren zoals dat korte tijd later, in het Maniërisme, zou gaan gebeuren. Eén wonderbaarlijke tekening, (in zilverstift, wat een langzame techniek is) laat een studie zien van golvende haarlokken: in een prachtig ritme gelegd, lok na lok, met zeer kleine verschillen ertussen zodat de golfbeweging van het haar nergens (zoals in de Middeleeuwse kunst) schematisch wordt. Hier zien we dat Leonardo werkelijk de precieze overgang is naar een modern kijken. Dat geduld is misschien nog middeleeuws, maar nieuw is de manier waarop hij, in alles wat hij ondernam, het schema doorbrak - en in het tekenen een nerveuze beweeglijkheid bracht die Rembrandt zo fascineerde, en Goya en Manet. Het is Leonardo geweest die de kunst veranderd heeft van weten naar kijken: een vader, dus ook, van de moderne kunst.