Staking bij Caterpillar is "testcase' voor bonden in VS

ROTTERDAM, 9 APRIL. De staking bij het Amerikaanse bedrijf Caterpillar in Peoria, Illinois, georganiseerd door de Union of Auto Workers (UAW), kan een mijlpaal worden in de geschiedenis van de arbeidsverhoudingen. De 12.000 werknemers van Caterpillar, de grootste producent van grondverzet- en wegenbouwmachines ter wereld, staken al ruim vijf maanden uit protest tegen de slechte arbeidsvoorwaarden. Maandag verstreek een ultimatum van de directie: als de stakers niet aan het werk zouden gaan, zou de directie vervangend personeel gaan zoeken. Slechts een paar honderd werknemers gingen weer aan het werk. Dinsdag zette het bedrijf de eerste advertenties voor vervangers, waarna het werd overspoeld met telefoontjes van werkzoekenden.

Om een bedrijf tijdens een staking te laten doordraaien, mag een Amerikaanse onderneming vervangers in dienst nemen. De vervangers hoeven niet te worden ontslagen als de stakers willen terugkeren. In praktijk komt het erop neer dat stakers niet worden ontslagen, maar wel hun baan kwijt zijn. Bij Caterpillar werken overigens veel gespecialiseerde krachten, die, zo geeft de directie toe, niet gemakkelijk te vervangen zijn.

De Caterpillar-staking wordt een testcase voor de Amerikaanse vakbonden en alle georganiseerde werknemers in de VS. Als de bonden ook dit conflict verliezen doordat Caterpillar vervangers aanneemt, ziet de Amerikaanse werknemer zijn positie verder verzwakken. Na gevoelige klappen bij de staking van de luchtverkeersleiders in 1981, TWA-stewardessen in 1986 en Greyhound twee jaar geleden is dit conflict zo bijzonder omdat er een machtige vakbond, de Union of Auto Workers (UAW), met 900.000 leden bij betrokken is. Het is volgens velen onbegrijpelijk dat de directie van Caterpillar het conflict zo op de spits durft te drijven.

Inzet van het al maanden slepende conflict is een CAO die is gemodelleerd naar de overeenkomst van vorig najaar met het bedrijf Deere & Co., producent van landbouwmachines. De voorstellen van de bonden - onder meer een loonstijging plus twee eenmalige premies en een volledige ziektekostenverzekering - gingen de nieuwe topman, Donald V. Fites, te ver. Hij wilde een beperkte loonstijging, een lager aanvangsalaris, een beperkte ziektekostenverzekering en geen enkele garantie voor behoud van banen. Fites werd bijna twee jaar aangesteld om Caterpillar weer winstgevend te maken. Het bedrijf had na een winst in 1990 vorig jaar te kampen met een verlies van 404 miljoen dollar (750 miljoen gulden). De staking alleen al heeft het bedrijf naar schatting 100.000 dollar gekost.

Andere grote bedrijven kijken met argusogen naar de onverzettelijke houding van de Caterpillar-directie. Juist de loonkosten zijn de laatste jaren een reden geweest voor ondernemingen, met name de autoproducenten, om een deel van hun produktie in een goedkoop land als Mexico te stationeren. Als de UAW nu een slag wordt toegebracht, zullen de onderhandelingen in de auto-industrie volgend jaar zeker niet gemakkelijk verlopen. Dat zou een nieuwe tegenvaller betekenen voor de vakbonden, die kampen met een teruglopend ledenbestand.

Slechts vijftien procent van de Amerikaanse werknemers is aangesloten bij een bond. In 1960 lag dat cijfer nog twee keer zo hoog. Bovendien is de solidariteit onder werknemers zoals die in Europa bestaat - vaak nog met een vleugje ideologie - in de Verenigde Staten ver te zoeken. Vakbondsleden en niet-leden kunnen zelfs verschillende CAO's hebben voor dezelfde banen. Bij Caterpillar hebben zich nu zelfs al UAW-leden gemeld, slachtoffers van de malaise in de auto-industrie, die bereid zijn de opengevallen plaatsen in te nemen.

In 1981 kwamen 11.000 stakende luchtverkeersleiders op straat te staan toen president Reagan vond dat wie niet wil werken maar weg moet blijven. Formeel hadden de verkeersleiders als ambtenaren geen stakingsrecht, dus was het massale ontslag legaal. Voor het bedrijfsleven ging er een precedentwerking van uit. Luchtvaartmaatschappij TWA zei in 1986 dat het stakende stewardessen zou terugnemen - als er weer vacatures waren. De staking bij Greyhound vertoonde hetzelfde beeld: chauffeurs die in staking gingen werden onmiddellijk vervangen. Zo zijn de bedrijven langzaam op weg om de vakbonden monddood te maken.

Duizenden stakers stonden deze week te posten langs de toegangsweg naar de Caterpillarfabriek in Peoria en aan de poort van het bedrijf. De democratische presidentskandidaat Bill Clinton, op bezoek in Peoria, stak de stakers gisteren een hart onder de riem door zich tegen vervanging te verklaren.

De stakende werknemers krijgen van hun bond een wekelijkse vergoeding van slechts 100 dollar. Daar is nu bij wijze van steuntje in de rug een eenmalige uitkering van 2.000 dollar aan toegevoegd.