Passagiersvliegtuig uitgerust als automatisch weerstation

Vliegtuigen leggen in korte tijd grote afstanden af en zijn dus zeer geschikt voor het verzamelen van grote aantallen gegevens over de toestand van de atmosfeer.

Dat doen vliegtuigen ook wel, maar alleen tussen de bedrijven (van de cockpitbemanning) door. De Boeing 747 "Sir Charles E. Kingsford Smith' van de KLM is nu het eerste vliegtuig dat tijdens de vlucht zonder tussenkomst van de mens metingen aan de atmosfeer verricht, die vervolgens rechtstreeks via een satelliet naar meteorologische diensten worden gezonden.

Het vliegtuig is uitgerust met apparatuur die langs elektronische weg luchtdruk, temperatuur, windrichting en -snelheid en de mate van turbulentie meet. Tijdens de kruisvlucht, meestal op hoogten tussen 10 en 12 kilometer, worden deze metingen om de zeven minuten verricht (dus om de 10 km). Tijdens klim en daling is de meetfrequentie groter. In dit laatste geval verkrijgt men een schat aan gegevens over de vertikale opbouw van de troposfeer in de directe omgeving van de luchthaven.

De metingen worden tezamen met de tijd, positie en hoogte geregistreerd door ASDAR-apparatuur (Aircraft to Satellite Data Relay). Die verstuurt de informatie ieder uur automatisch naar een van de weersatellieten die op vaste plaatsen (op 36.000 km hoogte) boven de evenaar "hangen'. De satelliet zendt de informatie naar grondstations, waar ze via het wereldomvattende meteorologische datanet GTS (Global Telecommunication System) naar alle meteorologische diensten wordt verspreid.

ASDAR is een samenwerkingsverband van twaalf nationale weerdiensten uit alle delen van de wereld. Het initiatief daartoe werd enkele jaren geleden genomen door het KNMI in De Bilt, de ook de coördinatie verzorgt. De apparatuur is ontwikkeld en gebouwd door de Britse afdeling van het Frans-Britse concern Matra Marconi Space. Ook in vliegtuigen van Britsh Airways, Continental Airlines (VS), Iberia (Spanje), Lufthansa (Duitsland), Saudia en Korean Airlines zal de apparatuur worden ingebouwd.

Door de geografische spreiding van de deelnemende maatschappijen en de te vliegen routes kan de toestand van de atmosfeer boven zeeën, dunbevolkte en onherbergzame gebieden nu beter in kaart worden gebracht. Deze gebieden zijn lastige "open' plekken in het netwerk van meteorologische meetpunten. Vooral het Europese Centrum voor Weersvoorspellingen op Middellange termijn te Reading (Engeland) zal daarom van de ASDAR-metingen gaan profiteren. In de toekomst worden de metingen ook gebruikt bij de vluchtvoorbereiding: het bepalen van de gunstigste vliegroute.