Opschorting Franse proeven wekt applaus

WELLINGTON, 9 APRIL. In de zuidelijke Stille-Oceaanregio is met instemming gereageerd op de Franse beslissing om dit jaar geen kernproeven in Frans-Polynesië te ondernemen.

Ieremiah Tabah, de secretaris-generaal van het South Pacific Forum, de samenwerkingsorganisatie van de onafhankelijke landen in het gebied, zegt dat Frankrijk duidelijk is geworden dat het met de proeven moet stoppen, indien het als een serieuze partner in de regio beschouwd wil worden. De Australische minister van buitenlandse zaken, Gareth Evans, roemde het staatsmanschap van Frankrijk en het Nieuw-Zeelandse parlement reageerde met applaus op de Franse beslissing.

Nieuw Zeeland heeft 25 jaar geprotesteerd tegen de kernproeven en wierp zich op als pleitbezorger van de kleinere eilandstaten in de regio. Tot 1975 hield Frankrijk kernproeven in de open lucht. Een jaar daarvoor stuurde Nieuw Zeeland in een protestactie een fregat met een lid van het kabinet naar het testgebied. Na 1975 beproefde Frankrijk 131 keer kernwapens in ondergrondse explosies op de atol Mururoa en het naburige Fangataufa.

In de regio bleef zorg bestaan over de effecten op langere termijn van die proefnemingen. Volgens de Nieuw-Zeelandse minister van buitenlandse zaken, Don McKinnon, werd Frankrijk zich steeds meer bewust van de schade die de proefnemingen de internationale betrekkingen van het land berokkende. David Lange, de Labour-premier die tot 1989 met zijn scherpe tong een verzoening tussen Nieuw Zeeland en Frankrijk bemoeilijkte, beklemtoonde de binnenlandse Franse politieke situatie als reden voor de beslissing. “De regering kon zich met de grote werkloosheid in Frankrijk niet langer veroorloven atols te blijven opblazen,” aldus Lange.

De milieuorganisatie Greenpeace, die in de campagnes tegen de proeven een hoofdrol speelde, toonde zich zeer verheugd. Een reis van het vlaggeschip Rainbow Worrier in 1985 naar Mururoa werd door Frankrijk verhinderd, doordat Franse agenten het actieschip in de haven van Auckland in Nieuw Zeeland tot zinken brachten. Bij die actie kwam de Nederlandse fotograaf Fernando Pereira om het leven.

De in Nieuw Zeeland wonende stuurman van de Rainbow Worrier, Martin Gotjé, die al bijna twintig jaar actie voert tegen de kernproeven, ervaart de Franse beslissing zo'n beetje als kroon op zijn levenswerk. Twee weken geleden nog werd de uit Rotterdam afkomstige en in Auckland wonende Gotjé voor de derde keer gedeporteerd uit Frans-Polynesië. Dat gebeurde nadat de milieuorganisatie met rubberboten had geprobeerd om vanaf de Rainbow Worrier II op Mururoa aan land te gaan.

Gotjé blijft voorzichtig: “Het besluit is echter niet definitief. We moeten druk op Frankrijk blijven uitoefenen. Het is nu ook tijd voor een onafhankelijk onderzoek naar de vraag of de atols van Mururoa en Fangataufa lek zijn, of lek zullen raken. Frankrijk is voor eventuele schade verantwoordelijk en moet ervoor zorgen dat de kinderen van Polynesië in veiligheid kunnen leven”, aldus Gotjé.

Intussen heeft de leider van de onafhankelijkheidsbeweging in Frans-Polynesië, Oscar Temaru, gezegd dat de Franse beslissing een stap op weg is naar de uiteindelijke onafhankelijkheid.