Erotische acrobaten

The Lover (L'amant). Regie: Jean-Jacques Annaud. Met: Jane March, Tony Leung, Frédérique Meininger. In 15 theaters.

De herhaling is het belangrijkste stijlmiddel van Marguerite Duras. Haar simpele, transparante zinnen keren steeds terug in wisselende woordvolgorde. Vaak werd een toneelstuk een scenario, een film en dan weer een roman of andersom. Bovendien blijkt ze vanaf de roman Barrage contre le Pacifique (1950, verfilmd door René Clément in 1958) via het scenario van Alain Resnais' Hiroshima mon amour en haar eigen films, zoals India Song (1975) of Baxter, Véra Baxter (1977), steeds hetzelfde autobiografische verhaal te hebben verteld. In de meest zuivere, eerlijke vorm verscheen het als de roman L'amant, in 1984 bekroond met de Prix Goncourt en een ongehoorde literaire bestseller.

Het gebeurde zo: een Frans meisje van 15, van wie de vader elf jaar eerder overleed en de moeder een ziekelijke onderwijzeres is, wordt in 1929 op een pont over de Mekong, onderweg naar een meisjespensionaat in Saigon, verliefd op een Aziaat, een zeventien jaar oudere schatrijke Chinees. Beiden zijn buitenstaanders in deze koloniale ambiance en hun liefde is om tal van voor de hand liggende redenen gedoemd. In het grootste geheim worden ze minnaars die elkaar op eindeloze middagen in een morsig rendez-voushuis intens beminnen. Hij geeft haar geld voor haar familie, zij gedraagt zich steeds meer als een maintenée, die door zich te laten betalen emotionele betrokkenheid buitensluit. De affaire komt aan het daglicht, de Europese en de Chinese gemeenschap maken beide schandaal en het meisje wordt naar Frankrijk gezonden. Op de boot realiseert zij zich pas hoe veel ze van haar Chinese minnaar hield. Ze wordt politicologe, activiste, schrijfster, regisseuse en wijdt haar beste werk aan de paradoxen van liefde en kolonialisme. De minnaar is een obsessie geworden, waar ze als 78-jarige slechts heftig geëmotioneerd over kan praten en schrijven.

Ondanks haar slechte gezondheid heeft Duras zich in het openbaar bijzonder opgewonden over de verfilming van haar roman, hoewel ze de regisseur Jean-Jacques Annaud toch zelf goedgekeurd had. Voor een deel is de consternatie over de film niet anders dan die over elke verfilming van een dierbare, autobiografische roman. De schrijver weet wat er gebeuren kan, als hij de filmrechten verkoopt. Wanneer Duras zich nu laatdunkend uitlaat over Annauds imbeciliteit en zijn "luidruchtige cinema, die alle banden met de stilte doorgesneden heeft', dan had ze dat op grond van zijn eerdere films al eerder kunnen weten. Annaud is een ooit als reclamefilmer begonnen, handige ambachtsman, die eerder Umberto Eco's De naam van de roos op bioscoopformaat wist samen te vatten, en respectievelijk prehistorische mensen (in Quest for Fire) en beren (in The Bear) dramatische rollen schonk. In de persmap van de in het Engels gedraaide film The Lover licht Annaud toe dat films voor hem een manier zijn om dingen beter te begrijpen: de oertijd, de Middeleeuwen, dierlijke instincten, en nu de wereld van een vrouw. Poëzie, gevoel voor Duras' specifieke taal en ritme en een subtiele filmische vertaling van haar broze wereld, waarin de liefde een allesoverheersende, politieke kracht vertegenwoordigt, hoeft men van een dergelijke auteur niet te verwachten.

The Lover beperkt zich tot de anekdote van de roman. Het is een alibi voor broeierige liefdesscènes, die bijna een derde van de film beslaan en door hun fel-realisme niet nalieten drommen Franse bioscoopbezoekers te trekken. De aankleding is luxueus, de Vietnamese locaties overtuigen even zeer als de authentieke zwarte limousine en de dito oceaanstomer. De hoofdrolvertolkers Jane March (een 17-jarig Engels fotomodel) en Hongkong-acteur Tony Leung imponeren meer als erotische acrobaten dan als karakteracteurs. De vergelijking met de tropische avonturen van Sylvia Kristel in Emmanuelle dringt zich onwillekeurig op. Terecht merkte Duras op dat de film ziel noch persoonlijkheid heeft.

Maar, zo kan men tegenwerpen, de vertelster, waarvoor de in alcohol en sigaretten gedrenkte stem van Jeanne Moreau een uitstekende keuze vormde, leest toch buiten beeld hele passages uit de roman voor? Die echo van Duras maakt de tekortkomingen van de regie alleen maar pijnlijker. De teksten zijn veelal overbodig, omdat ze slechts illustreren wat de beelden tonen. En in die plaatjes missen we zo vreselijk de meesterlijke eenvoud van Duras' films. The Lover is immers dubbel gehandicapt, want niet alleen veroordeeld tot een vergelijking met literatuur van een heel ander niveau, maar ook tot die met prachtige, ascetische filmkunst, waar nooit iemand naar wilde komen kijken. Zelfs de door Duras' zoon opgenomen, door de Franse televisie uitgezonden videobeelden van een oude, zieke vrouw, die zich nauwelijks meer verstaanbaar kan maken, zijn oneindig spannender, emotioneler geladen en zelfs erotischer dan de kalender-esthetiek van de film naar haar beste werk.