De vergleden tijd

Herinneringen aan een dag die voorbijging (Praéjusios dienos atmimimui / In Memory of the Day Passed By). Regie: Sharunas Bartas. In één programma met: Greimas. Regie: Saulius Berzinis. Amsterdam, Rialto.

Ter gelegenheid van de Litouwse filmmanifestatie in De Meervaart en Rialto wordt deze week de slechts veertig minuten durende film Herinneringen aan een dag die voorbijging van Sharunas Bartas in roulatie gebracht. Bartas (1964) voltooide de film in 1989 en was aanwezig bij eerdere vertoningen op het Filmfestival Rotterdam 1990 en het International Documentary Filmfestival Amsterdam 1990, waar hij de publieksprijs won. Wie de film toen zag, kwam diep onder de indruk van de zeggingskracht van de beeldtaal van de jonge regisseur, op afstand de belangrijkste Litouwse filmer, maar ook een van de weinige Oosteuropese filmmakers die, mede getuige zijn in Berlijn vertoonde meer recente Drie dagen, in staat geacht moeten worden de spirituele erfenis van Andrei Tarkovksi te beheren.

Herinneringen aan een dag die voorbijging is een poëtische impressie van een tussen zonsopgang en zonsondergang gesitueerde periode in de stad Vilnius. Het verglijden van de tijd is belangrijker dan de gebeurtenissen, die getoond worden. Er zijn geen echte hoofdpersonen, al lijkt een poppenspeler als een soort van verteller of mediator te fungeren. De andere personages vormen tezamen een decor, een panorama, waarin christelijke symbolen een belangrijke rol spelen. In schitterend gefotografeerd zwart-wit schuifelt een lange rij seminaristen een gebouw binnen, weerspiegelt het water de regen en kijken oude mensen de camera in.

Bartas' film is een juweeltje dat over vele jaren nog steeds te zien zal zijn, als het eerste levensteken van een groot cineast. Zijn volgende, in kleur opgenomen film, continueert de belofte, maar mist de magische kracht van het debuut, zoals dat nu eenmaal meestal gaat. We zullen de komende jaren nog heel veel horen van Sharunas Bartas.

Om een avondvullend programma te kunnen vertonen, draait Herinneringen aan een dag die voorbijging samen met Greimas, een documentaire van 54 minuten van Saulius Berzinis, waarin de bekende, vorige maand overleden Litouwse semioticus Algirdas Julius Greimas in Parijse ballingschap geïnterviewd wordt over de culturele en politieke geschiedenis van zijn vaderland.