Europese bosbrand

Het lijkt wel of er een fiscale bosbrand woedt. Allerlei zeldzame pelsdieren die je vroeger nooit zag, komen uit hun holen. Het gevaar verbindt roofdier en prooi in een gezamenlijk belang: overleven. Welk gevaar? Europa!

Er bestaan principiële verschillen tussen de belastingstelsels van de Europese landen. Die voelen er stuk voor stuk niets voor hun eigen principes op te geven. Toch worden er losweg wel wat regels geharmoniseerd. Maar gelijkschakeling van bij voorbeeld de winstbelastingen is een mooi doel voor het jaar 2092. Omdat idealisten in Brussel meer snelheid willen, heeft het Nederlandse ministerie van financiën de grendels al op de deuren geschoven.

Twintig jaar ervaring met het afhouden van ongunstige wijzigingen in ons belastingverdrag met de Verenigde Staten, maakt dat wij in de fiscale loopgraven ons mannetje staan. Maar terwijl onze ambtenaren zelfverzekerd de aanvallen afwachten, gebeurt er iets anders. Nederland wordt niet gemodelleerd naar Europees model; Europa neemt Nederlandse contouren aan. Het effect is even desastreus. De fiscale concurrentiepositie van Nederland verslechtert zienderogen. Het ministerie van financiën moet iets ondernemen om Nederland fiscaal aantrekkelijk te houden. Maar die omschakeling van een defensieve naar een offensieve tactiek lijkt wat veel gevraagd.

Ons land kent van oudsher een fiscaal systeem dat is toegesneden op de internationale handel. De belastingheffing is, anders dan in andere landen, nauwelijks ingezet voor bescherming van de eigen industrie. Vrij verkeer van geld en goederen werd fiscaal gestimuleerd en zeker niet belemmerd. Met dat belang voor ogen sloot Nederland een - mondiaal gezien - ongekend groot aantal belastingverdragen af. Die nemen fiscale handelsbelemmeringen weg.

Investeerders waarderen het ook dat onze fiscus niets inpikt van bedragen die ons land als rente of dividend verlaten; andere landen doen dat wel. Daarbij komt dat onze belastingdienst betrouwbaar is en de inspecteurs bereid zijn om nu al te praten over het belastingbedrag dat ze in de komende jaren willen ontvangen. Dit zijn allemaal elementen die in onze fiscale cultuur zijn ingebakken. Het behoort tot het vaste takenpakket van een staatssecretaris van financiën om ze te vuur en te zwaard te verdedigen.

Heel wat buitenlandse bedrijven hebben zich in Nederland gevestigd vanwege die voor hun sympathieke belastingregels. Heel wat anderen hielden het bij een brievenbusmaatschappijtje. Hun op internationaal belastingrecht gespecialiseerde adviseurs behoren inmiddels tot de rijkste Nederlanders.

Ook al neemt de schatkist met een nulletje minder genoegen, het was toch een gezamenlijk belang van de staatssecretaris van financiën en van de belastingadviseurs om de Nederlandse belastingvoordelen niet te luid uit te venten. Die gesloten pot ging in de loop der jaren barsten vertonen door uit de fiscale wereld afkomstige journalisten en politici. In beide hoedanigheden heeft de socialist Willem Vermeend zijn sporen verdiend.

Inmiddels dienen zich andere belangen aan. Werkgelegenheid kan aangetrokken worden met fiscale douceurtjes. Miljonairs blijken ook in socialistische ogen een nuttige functie te vervullen. Terwijl staatssecretaris Van Amelsvoort klaar staat om vanuit de loopgraaf de rooie horden te weerstaan, blijken die opeens belastingfaciliteiten te willen voor multinationals en geen goed woord meer over te hebben voor de vermogensbelasting.

De belastingadviseurs verwelkomen in Vermeend een onverwachte medestander. Gealarmeerd door de fiscaal vriendelijke acties van andere landen, vechten beiden nu in alle openheid voor onze status als "belastingparadijs'. Weg met de geheimzinnigheid daarover.

Staatssecretaris Van Amelsvoort gaat het allemaal wat te vlug. Vermeend merkt daarover op: "Vorige week nog hebben collega Vreugdenhil (CDA) en ik een fiscaal wetsvoorstel op maar liefst op zes punten verbeterd op het vlak van onze fiscale concurrentiepositie.' Beide Kamerleden kritiseerden Van Amelsvoort voor zijn lakse optreden. "Heel langzaam begint Financiën nu oog te krijgen voor de veranderende situatie', zo stelt Vermeend. "Over enkele maanden ontvangt de Kamer eindelijk een nota over de mogelijkheden om iets van onze voorsprong te redden. Wij hadden al in 1989 daarom gevraagd!'

Het zal er nu om gaan belastinggeld in te ruilen voor op het eerste oog weinig aansprekende doelen als belastingvoordelen voor vermogenden en multinationals. Succes is pas te verwachten als de nieuwe alliantie van fiscalisten de noodzaak van die ruil in ruime kring duidelijk weet te maken.