SPD wil ronde-tafelgesprek met CDU

Als reactie op de spectaculaire winst van extreem-rechts afgelopen zondag bij de verkiezingen in de Duitse deelstaten Sleeswijk-Holstein en Baden-Württemberg willen de grote partijen CDU en SPD zoeken naar nieuwe vormen van samenwerking.

SPD-partijvoorzitter Björn Engholm heeft CDU-kanselier Helmut Kohl een “ronde tafel van rede en nationale opbouw” aangeboden. Een voorwaarde daarvoor is volgens hem dat de regering bereid is eerlijk de balans op te maken. Hij constateert bij de bevolking een “diep ongenoegen over de manier waarop de bondsregering omgaat met de waarheid”.

Ondertussen wordt binnen de CDU gespeculeerd over mogelijke coalities met de Republikaner van de voormalige SS'er Schönhuber en met de Duitse Volksunie (DVU) van Gerhard Frey.

Alle partijen waren het na vergaderingen van hun besturen gisteren erover eens dat de vrees voor het toenemende aantal buitenlanders verantwoordelijk is voor de winst van extreem-rechts. Kohl vroeg erom de leiders van die partijen en hun kiezers niet op één hoop te gooien. Met name in de voormalige DDR gaat die vrees gepaard met ongerustheid over de eigen sociale en financiële positie. Volgens Schönhuber is er in de "nieuwe deelstaten' sprake van een "golf' van dertig tot veertig nieuwe leden per dag.

Uit opiniepeilingen blijkt dat tweederden van de kiezers van extreem-rechts pas enkele dagen of weken voor de verkiezingen hebben besloten op die partijen te stemmen. In Baden-Württemberg is meer dan veertig procent van de kiezers van de Republikaner afkomstig van de CDU; een kwart van hun kiezers zijn voormalige SPD-stemmers. Vooral bij jongere kiezers krijgt extreem-rechts toeloop. In Baden-Württemberg stemden meer dan twintig procent van de mannelijke kiezers onder 25 jaar voor de Republikaner of andere extreem-rechtse partijen, terwijl CDU en SPD samen bij kiezers boven de vijftig het hoogst scoren. Toen eind jaren zestig de extreem-rechtse Nationaal-Democratische Partij van Duitsland (NPD) bij een aantal verkiezingen onrustbarend hoge percentages bereikte, was dat nog voornamelijk te wijten aan oudere kiezers met een selectief geheugen en nostalgische gevoelens ten opzichte van de Hitler-dictatuur.

Van de 79 miljoen inwoners van het verenigde Duitsland is vijf miljoen buitenlander. Er komen tegenwoordig ongeveer 35.000 immigranten per maand uit met name Roemenië, Joegoslavië en de Derde wereld. Cijfers die het afgelopen weekeinde gepubliceerd zijn laten zien dat het aantal aanslagen op buitenlanders tijdens de eerste drie maanden van het jaar 1992 is verviervoudigd. Het gaat vooral om aanslagen van neo-nazistische skinheads op tehuizen voor asielzoekers.

De uitslagen van zondag hebben de discussie over een wijziging van artikel 16 van de Duitse grondwet weer doen oplaaien. In dat artikel is het recht op asiel voor politiek vervolgden geregeld. De makers van de grondwet waren in 1949 nog onder de indruk van de Hitler-dictatuur en van het feit dat veel van de oprichters van de Bondsrepubliek die dictatuur alleen maar hadden overleefd omdat zij als ballingen in het buitenland een toevluchtsoord vonden. Voormalig kanselier Willy Brandt bijvoorbeeld leefde jarenlang in Noorwegen, en Herbert Wehner, fractievoorzitter van de SPD in de Bondsdag tijdens het kanselierschap van Brandt, bracht een tijd als balling in Moskou door. Om dank te betuigen aan het buitenland voor deze opvang wilden de auteurs van de grondwet zich bijzonder “gastvrij” tonen en namen zij een onvoorwaardelijk recht op politiek asiel op in de constitutie.

Nadat de Bondsrepubliek een welvarend land was geworden, kwamen er steeds meer stemmen op die de asielzoekers bestempelden als Wirtschaftsflüchtlinge (economische ballingen) die alleen maar zouden doen alsof zij in hun land van herkomst politiek vervolgd worden om in Duitsland een bijstandsuitkering te krijgen - en dan nog zwart bij te klussen. Een nog grotere toestroming van buitenlanders wordt gevreesd wanneer door de Europese eenwording de controles aan de grenzen wegvallen. De CDU/CSU van kanselier Kohl wil aan deze vrees tegemoetkomen door een wijziging van de grondwet die het mogelijk moet maken asielzoekers al aan de grens terug te sturen.

SPD en FDP blijven zich verzetten tegen wijzigingen van artikel 16. Otto Graf Lambsdorff, de voorzitter van de FDP, die samen met de CDU/CSU de coalitie in Bonn vormt, verklaarde gisteren dat alleen maar de procedure voor de afhandeling van een asielaanvraag moet worden versneld. Kohl heeft dus geen meerderheid voor de grondwetswijzingen die hij noodzakelijk vindt.

Goed ingelichte kringen in Stuttgart verwachten dat CDU-premier Teufel van Baden-Württemberg zal streven naar een CDU/SPD-coalitie nadat hij gesprekken met de Republikaner heeft afgewezen.

Samenwerking met extreem-rechts wordt overigens in het openbare debat langzamerhand bespreekbaar. Basilius von Streithofen, een dominicaner monnik die bekendstaat als vertrouweling van Kohl, zei vanochtend op de ontbijttelevisie dat “alle partijen gentegreerd” moeten worden, dus ook extreem-rechts. “Het gaat om de kiezers. CDU en SPD raken niet meer het hart van de mensen. Ik vraag me af in hoeverre de CDU nog een christelijke partij is.”