Italiaans fiasco

ITALIË'S GROTE COALITIE heeft bij de verkiezingen van afgelopen zondag en maandag een ernstige nederlaag geleden.

Wanneer praktisch alle regeringsbekwame partijen in een kabinet worden gestopt, zoals in de Italiaanse politiek gewoonte is geworden, heeft de kiezer geen werkelijke keuze meer. Voor andere Europese landen waar gevestigde partijen in het slop zijn geraakt is de Italiaanse uitslag een teken aan de wand. Als er geen regeringsbekwame oppositie meer beschikbaar is ligt het veld open voor de randfiguren van de politieke samenleving.

In Italië zijn een paar structurele veranderingen die zich in Europa voordoen samengekomen. Zo heeft de algemene afkeer van het communisme de zogenaamde Euro-variant - die tien jaar geleden in Italië nog succesvol was - achterhaald. De PDS, opvolger van de eens krachtigste communistische partij in democratisch Europa, dook ver onder de twintig procent. De socialisten van ex-premier Bettino Craxi hadden erop gehoopt het verwachte PDS-verlies in eigen winst te kunnen omzetten om versterkt in de coalitie te kunnen terugkeren. Het heeft niet zo mogen zijn. De socialisten delen in de algemene malaise van de regeringspartijen. De "apertura a sinistra' van de jaren zestig is dan toch nog op een fiasco uitgelopen.

De DC zelf zit allesbehalve op rozen. De partij is sinds de Tweede Wereldoorlog vijftig kabinetten lang aan de macht. Ditmaal heeft zij voor het eerst minder dan een derde van de stemmen binnengehaald. De aloude verdeel-en-heerspolitiek van de christen-democraten heeft zich tegen de partij zelf gekeerd en haar vleugels hebben haar als het ware uiteengetrokken. De sociaal-democraten en liberalen (partners in de coalitie) en zelfs de oppositionele Republikeinen hebben op hun beurt niet van de electorale verwoesting bij centrum-links kunnen profiteren. Een reeks van soms typisch Italiaanse splinters is er met een deel van de buit vandoor.

IN OOST-EUROPA is het verval van het communisme gepaard gegaan met de opkomst van een nieuw soort regionalisme. Met het succes van de separatistische beweging van Lombardije, in omvang nu de eerste partij in de eigen regio en de vierde in Italië, heeft dit verschijnsel zich meegedeeld aan West-Europa. Zullen bijvoorbeeld bij de aanstaande Britse verkiezingen de Schotten de Lombarden volgen? Als er al een algemene opmerking over te maken valt, dan houdt zij in dat dit regionalisme niet uitsluitend naar binnen gekeerd is. Het gaat om regionale samenlevingen die genoeg hebben (of hadden) van de staat waarvan zij deel uitmaken (of uitmaakten), en die uitzien naar kansrijker opties. Zo vinden de inwoners van het hooggeïndustrialiseerde Milaan en omstreken dat zij het achterlopende zuiden van Italië lang genoeg hebben gefinancierd. En dat een rechtstreekse connectie met Europa de voorkeur verdient boven Rome en zijn schandalen.

Getalsmatig zijn de vier coalitiegenoten met de hakken over de sloot. Maar er was vandaag op de Romeinse regeringsbanken geen zucht van verlichting te horen. Daarvoor was het signaal van de kiezers te duidelijk en te onrustbarend.