De Schotten zijn de Tories beu; Conservatieven dreigen Schotland te verliezen aan Labour en nationalisten

DUMFRIES, 7 APRIL. “English out”. Het staat in slordige letters op een verkeersbord geklodderd, vlak voor de afslag die van de verkeersweg Glasgow-Carlisle naar Galloway, in uiterst zuidwest Schotland voert. Ian Lang, Lagerhuislid voor Galloway en sinds de komst van John Major minister voor Schotland, moet de onvriendelijke aanbeveling wel elke keer onder ogen krijgen als hij per auto vanuit de ambtswoning in Edinburgh naar zijn kiezers op weg is.

Herstel: zoláng hij nog naar zijn kiezers op weg is. Want na dertien jaar Lagerhuislid te zijn geweest voor Galloway staat de minister voor Schotland op het punt aanstaande donderdag het meest spectaculaire slachtoffer te worden van het Schotse verlangen naar zelfbestuur. Als de opiniepeilingen gelijk krijgen, kaapt de Scottish National Party (SNP) als eerste van een zevental uiterst marginale zetels die van uitgerekend Ian Lang weg. Het maakt de SNP-kandidaat van Galloway, de jurist Matt Brown, nu al duizelig van overmoed. “Wie leeft bij de leugen, sterft bij de leugen. Ian Lang is Westminsters man in Schotland, de minst populaire Scottish Secretary sinds mensenheugenis, de man die de regeringslijn hier moet verkopen. De kiezers zullen hem nu straffen voor de hardnekkigheid waarmee de Tories continu hun vraag naar constitutionele hervorming terzijde hebben geschoven. Niet door hem te laten verliezen. Nee, door hem te vernietigen.”

Het is krasse taal, maar in de aanloop tot de beslissende datum is de ijver waarmee de verschillende politieke partijen ten noorden van de grens met Engeland hun inherente Schotsheid claimen wel eens vaker in hyperbolen ontaard. Malcolm Rifkind, Langs voorganger en een van de andere negen Conservatieven die in Schotland nog een zetel te verdedigen hebben, liet zich dit weekend ontvallen dat Schotland de SNP nodig heeft “zoals Sicilië behoefte heeft aan de mafia”.

Sir Nicholas Fairbanks, een Tory-excentriek met een magere meerderheid in Perth, stortte zijn partij nog verder in het verderf door racistische taal uit te slaan en te waarschuwen tegen stemrecht voor “bastaarden” (i.e. kinderen van veelal zwarte, in Schotland gelegerde Amerikaanse militairen en Schotse meisjes) onder een Labour-regering. En in Stranraer, op het westelijkste puntje van Galloway, trekken SNP-aanhangers de kinderen van Labour-propagandisten hun papieren Labour-petjes af omdat Labour-kandidaat John Dowson drie doedelzakspelers had meegebracht om zijn campagne wat op te vrolijken. De SNP beschouwt Schotse parafernalia als skilts en doedelzakken als uitsluitend zijn eigendom.

Met nog twee etmalen te gaan voor de stembus opengaat, ademt Schotland de verwachting dat vrijdagmorgen hoe dan ook een nieuw begin betekent. Als Neil Kinnock de nieuwe premier wordt, heeft Schotland uiterlijk in 1994 zijn eigen parlement, gekozen volgens het systeem van evenredige vertegenwoordiging, en met eigen belastingheffende bevoegdheden, dat zelf zal beslissen over interne Schotse zaken. Paddy Ashdown, al of niet in coalitie, heeft diezelfde belofte gedaan.

Als John Major wint, blijft formeel de status quo gehandhaafd, maar algemeen wordt aangenomen dat dan de pressie in Schotland zo groot wordt, dat ook de Conservatieven een oplossing zullen proberen te vinden voor wat heet “het democratisch tekort”. Dat wil zeggen dat met een handvol Schotse Conservatieven op een totaal van 72 de Tories in Westminster niet langer kunnen volhouden dat zij een mandaat hebben om Schotland vanuit Londen te regeren, als de Schotten zelf dat niet willen. “Dan nog handhaven van de status quo zou wel eens kunnen betekenen dat Schotland zijn laatste vreedzame verkiezingen heeft doorgemaakt”, voorspelt Hugo Young, invloedrijk columnist bij The Guardian.

Dat betekent niet dat de Conservatieven nu al door de knieën gaan. Gestoken door de razendsnelle opkomst van de SNP (26 procent van de kiezers staat nog steeds achter de SNP-leuze van "Een onafhankelijk Schotland in Europa') bediende de premier zich dit weekeinde van bijna oudtestamentische bewoordingen om te waarschuwen voor een uiteenvallen van het Verenigd Koninkrijk door toedoen van hetzij Labour (devolutie), hetzij SNP (regelrechte onafhankelijkheid).

“Ik zeg u: laat deze boodschap van hier uitgaan. Het Verenigd Koninkrijk is in gevaar. Wordt wakker. Wordt wakker voor het te laat is.” Losmaking van Schotland, al was het maar door een eigen parlement voor Schotse zaken, zou “een groot Brittannië inruilen voor een minder Schotland en een mindere Unie - we zouden een Onverenigd Koninkrijk worden, een uitkomst die aan ons aller lot afbreuk zou doen”.

Er zijn tekenen dat de Schotten zich na de eerste euforie van een paar maanden geleden zijn gaan beraden over de (financiële) gevolgen van een totaal onafhankelijk Schotland. Sir Leon Brittan, Europees commissaris in Brussel en voormalig Conservatief minister, kwam over om uit te leggen dat de wachttijd voor toetreding van een onafhankelijk Schotland tot de EG wel eens lang zou kunnen duren en tot magere jaren voor de Schotse economie zou kunnen leiden. Labour op zijn beurt schrok van de aanwas in de SNP-aanhang en begon een “Think again!”-campagne om zijn milde variant van devolutie aan te prijzen. Dit weekend bleek uit de peilingen voor het eerst dat die actie succes heeft gehad: Labour kruipt verder omhoog ten koste van de SNP.

In Galloway ondertussen klagen de kandidaten van zowel SNP als Labour als Liberale Democraten dat Ian Lang in de verkiezingscampagne invisible man heeft gespeeld. Op geen enkel platform heeft hij zich met hen willen meten. Naar plaatselijke radio-discussieprogramma's over onderwijs, gezondheidszorg en werkgelegenheid stuurt hij hoogstens een woordvoerder en in het centrum van Castle Douglas of Stranraer is hij alleen op een bliksemcampagne geweest die zelden meer dan een half uur duurde.

Langs "agent', de lokale representant van de Conservatieve partij voor Galloway, Ian Mackie, moet de tegenkandidaten helaas wel een beetje gelijk geven. Hij mompelt eerst nog iets over “zo druk als minister voor Schotland”, maar zegt dan: “Als Ian met ze op één podium moet gaan zitten, wordt het altijd drie tegen één. Dat is nu al dertien jaar zo.” En, spijtig zuchtend: “Ian is te veel een gentleman om de beuk erin te gooien”.

Het is haast sadistisch om hem te vragen hoe hij denkt dat de verkiezingen in Galloway zullen aflopen. “Ons stemmenaandeel blijft volgens mij constant”, zegt Mackie dapper. “Maar als zij hier tactisch gaan stemmen - Labour-aanhangers op de SNP om op die manier Ian Lang te wippen - ja, dan kan ik er ook niets meer aan doen”.

“Hij is Engelands gouverneur-generaal in Schotland” zegt Matt Brown van de SNP. “Hij had letterlijk de macht in zijn vingers om iets voor Galloway te doen. Onze scholen vallen in elkaar, wij hebben de slechtste wegen van heel Europa, een werkloosheidspercentage tot 22 procent. Ian Lang heeft Galloway alleen als melkkoe voor stemmen gebruikt. Zeg zelf: dertien jaar Lagerhuislid en hij is hier niet eens komen wonen”.

Foto: De Britse premier, John Major, werd gisteren door een ei geraakt toen hij campagne voerde in Southampton. De 25-jarige gooier werd aangehouden. Hij motiveerde zijn daad met de woorden: “Ik mag Major niet, ik mag zijn regering niet.” (Foto Reuter)

Veel deelnemers aan het project vinden deze "sociale spin-off' misschien nog wel belangrijker dan de sequentie zelf. DNA-coördinator Oliver: ""Het klinkt misschien gek, maar velen onder ons sloegen tot dusver nauwelijks acht op wat er elders in Europa aan gistwerk omging. We waren allemaal gefixeerd op de Verenigde Staten, waar we als post doc hebben gewerkt en onze contacten hebben gelegd. Een gist-tamtam heeft er dientengevolge in Europa nooit bestaan. Het EG-project heeft daar nu in één klap in voorzien.''