Comité op de rails in werkwillig Limburg

UTRECHT, 7 APRIL. Zo optimistisch over het aantal werkwilligen was vanmorgen de rayonleiding van de NS in Maastricht, dat ze de stakers uit het station wilde verwijderen en met de niet stakende machinisten en conducteurs een dienstregeling rijden. De stakers bezetten daarop de rails en waarschuwden het coördinatiecentrum van de Federatieve Spoorwegvakvereniging (FSV) in Utrecht. Een telefoontje vanuit Utrecht was voldoende om ook in Eindhoven en Venlo de sporen te laten bezetten.

“Ze probeerden gewoon de staking te breken”, zegt H. Marijs, algemeen secretaris van de FSV. Ondanks de zekerheid dat geen van de bij zijn bond aangesloten machinisten en conducteurs heeft gereden, zijn er tijdens de 48-uursstaking toch nog wat treinen vertrokken. Gisternacht begon het al met drie treinen die de mensen van de nachtdienst uit Utrecht naar huis brachten. Gisterochtend werden overal op het net sporadisch treinen gesignaleerd en 's middags reed de sprinter op het traject Den Haag-Zoetermeer alweer bijna ieder kwartier. “Toen is de zaak even geëscaleerd”, zegt Marijs kalm.

Vanaf de perrons van het actiebolwerk Centraal Station in Utrecht vertrokken gisteren de stoptreinen naar Rhenen, Tiel en Arnhem. Over de doodse perrons schalde plots de omroeper: “Op perron acht staat gereed de stoptrein richting Arnhem.” Vier man perronpersoneel zwaaide de eenzame trein uit. Ze zijn lid van de FNV, maar staken wilden ze niet. Het traject was tot aan Arnhem bemand, dus de trein kon tot daar en terug.

Zes passagiers stapten in. Een eersteklas reiziger kon bijna niet kiezen op welke stoel hij zou gaan zitten. Hij was op goed geluk naar Utrecht Centraal gegaan, had een kwartier gewacht en reisde nu prinsheerlijk naar Arnhem.

Nog geen vijftig meter losgekomen van het perron stonden de wagons alweer stil. De passagiers, die net hun voeten op de bank hadden gelegd, keken elkaar geschrokken aan, maar de trein zette zich weer in beweging. De conductrice wilde niets kwijt over de reden waarom deze trein wel reed: “Dit is een gewone rit, en anders stelt u toch ook niet van die vragen?” Hoe gewoon de rit ook was, ze vroeg niemand naar zijn kaartje en nodigde het handjevol mensen zelfs uit eersteklas te gaan zitten.

Op het station Ede-Wageningen had de lokettist net een verbaasde allochtoon (“Staken? Morgen ook?”) afgeraden een retourtje Den Haag te kopen. De lokettist deed gewoon zijn werk, ondanks de stakingsoproep.

Pag 3: Conducteurs meest radicaal

“We hebben net een grote campagne gevoerd om de mensen de trein in te krijgen. En dan schrikken we ze zo weer af.” Sinds het begin van de middag had hij vijfendertig mensen aan het loket een kaartje verkocht: “Ook reserveringen en strippenkaarten”.

Een werkwillige machinist slenterde werkeloos door de hal. Hij had de hele dag alleen maar kunnen praten. “De posten zijn onbemand”, zei hij. Een NS-voorlichtster van de regio Midden (Utrecht en Amersfoort) sprak dat tegen. Volgens haar waren alle posten in deze regio bemand, de wissels en seinen werden bediend. “Dat er vandaag zo weinig treinen uit Utrecht vertrokken, kwam omdat er vooral te weinig werkwillige conducteurs zijn. Werkwillige machinisten zijn er wel. Hun vakbond VVN, de vakvereniging voor machinisten, doet namelijk niet mee aan de staking.” In de kantine van het Centraal Station zaten dan ook vooral stakende conducteurs. In de richtlijnen voor deze staking heeft de NS-directie vastgelegd dat een machinist geen conducteurswerk mag doen op de trein van een ander.

Een lokettiste in Utrecht was met drie van haar collega's wel gaan werken omdat zij het niet eens was met de staking. Niet dat ze het aanbod van de directie voldoende vonden, maar de bonden hadden toch kunnen demonstreren zonder de reizigers te duperen. Een machinist die juist met zijn conducteur terugkwam uit Hilversum was om diezelfde reden gewoon gaan werken. Ze wachtten nu tot hun rayonmanager ze weer kon inzetten. Altijd met zijn tweeën, bij een staking, omdat ze anders besmet werk zouden kunnen aanpakken. En dat wilden ze ook weer niet.