Zitten de shi'iten achter aanslag in Buenos Aires?

Door de explosie van de Israelische ambassade in Buenos Aires en de moord op een Israelische functionaris in Ankara een paar weken eerder, doemt het spook weer op van om zich heen grijpende islamitische terreur die het leven van velen bedreigt. De vraag die beide terroristische aanslagen opriep was: had de moord op Musawi, de secretaris generaal van Hezbollah, iets met deze twee tragedies te maken?

In de pijnlijke tijd direct na de explosie in Buenos Aires werden dit soort vragen openlijk gesteld, en ook al was dat op gedempte toon, toch bestond de vrees dat de moord op Musawi en de manier waarop hij vermoord was misschien niet helemaal goed doordacht was. Maar zijn deze verschrikkelijke twijfels gerechtvaardigd? Bestaat er een causaal verband tussen de moord op Musawi en de vele doden en gewonden in Argentinië?

Als men de opkomst van de Hezbollah-organisatie in Libanon bestudeert en haar ideologische en radicale verleden de revue laat passeren valt er voor de verstokte scepticus weinig te beleven. Er bestaat een overweldigende hoeveelheid belastende feiten en het loont de moeite die uitgebreid door te nemen om achter de waarheid te komen. Het is nuttig eerst een aantal veel voorkomende termen te verduidelijken: Hezbollah, "de partij van God', is een overkoepelende organisatie van een aantal radicaal fundamentalistische shi'itische groepen die de ideologie van Khomeiny aanhangen. Zij werd gesticht na de oorlog in Libanon in 1982 en de daaropvolgende toenemende Iraanse invloed daar.

De uitbreiding van de Iraanse invloedssfeer in Libanon maakte deel uit van de pogingen van het Khomeiny-regime de islamitische revolutie te "exporteren'. De grote shi'itische bevolking in Libanon werd een primaire doelgroep. De functie van Hezbollah was vanaf het begin een organisatorisch lichaam voor de shi'itische fundamentalisten. De leiding bestond uit geestelijken die de Iraanse doctrine beschouwden als een oplossing voor de Libanese politieke malaise. Het gebruik van terreur voor politieke doeleinden maakte deel uit van deze doctrine. Tegen het einde van 1982 zond Iran strijders van zijn "Iraanse Revolutionaire Garde' naar Libanon om te helpen bij de vestiging van een revolutionaire islamitische beweging. Deze strijdmacht, die zich concentreerde in het gebied rondom Ba'albek, vormde de kern van Hezbollah in Libanon en gaf het gebied een Iraans-islamitisch karakter.

De ideologische basis van Hezbollah is Khomeinisme: haar voornaamste doel is de vestiging van een pan-islamitische republiek onder leiding van de geestelijkheid. Hezbollah's wereldbeschouwing werd in februari 1985 voor het eerst openbaar gemaakt in haar politieke programma:

de oplossing voor de problemen van Libanon is de vestiging van een islamitische republiek, omdat alleen een dergelijk regime aan alle Libanese burgers gerechtigheid en gelijkheid kan waarborgen; de Hezbollah ziet de strijd tegen "Westers imperialisme' en de vernietiging daarvan in Libanon, als een belangrijk doel. Ook de strijd tegen en de verdwijning van de Amerikanen en de Fransen van het Libanese toneel wordt essentieel geacht; het conflict met Israel staat centraal en beperkt zich niet alleen tot Israels aanwezigheid in de "defensieve zone' in Zuid-Libanon. Integendeel, de totale vernietiging van Israel en de vestiging van islamitisch bestuur over Jeruzalem worden als doelstellingen van de beweging afgekondigd.

Hezbollah heeft onder diverse schuilnamen zoals "islamitische jihad' en "Organisatie voor revolutionaire gerechtigheid', zowel terroristische aanvallen uitgevoerd op Amerikaanse doelen en die van multinationale strijdkrachten in Beiroet als op Israelische doelen in Zuid-Libanon. De shi'ieten kaapten vliegtuigen en ontvoerden buitenlanders, voornamelijk Amerikanen en Fransen. Belangrijke terreuracties van Hezbollah waren: 18-04-1983: autobomaanslag op de Amerikaanse ambassade in Beiroet (16 doden, 120 gewonden); 23-10-1983: autobomaanslag op hoofdkwartier van de Amerikaanse marine in Beiroet (239 doden, circa 40 gewonden); 23-10-1983: autobomaanslag op het hoofdkwartier van de Franse multinationale strijdkrachten in Beiroet (74 doden); 4-11-1983: autobomaanslag op Israelische strijdkrachten in Tyrins (30 doden, 29 gewonden); 20-09-1984: explosieven in een bijgebouw van de Amerikaanse ambassade in Beiroet (20 doden, 16 gewonden).

In 1991 werden tweeënvijftig aanvallen toegeschreven aan Hezbollah. Voor het eerst sinds 1986 trachtte Hezbollah een aanval tegen Israel uit te voeren. Het afgelopen jaar heeft er op diverse plaatsen in Zuid-Libanon een verjonging van Hezbollah elementen plaatsgevonden. Het opnieuw creëren van een georganiseerde operationele infrastructuur heeft het mogelijk gemaakt terroristische activiteiten vanuit dat gebied te hervatten. De organisatie maakt tegenwoordig meer gebruik van op afstand bedienbare explosieven.

De benoeming van Musawi in mei 1991 als secretaris-generaal van Hezbollah markeerde de sterke toename van operaties tegen Israelische doelen van de organisatie. Alles wees erop dat er een overeenkomst was tussen de Iraniërs en de Syriërs om terroristische activiteiten tegen buitenlandse doelen in en rond Beiroet op te schorten en deze te concentreren in het zuiden - tegen het christelijke leger in Zuid-Libanon en tegen Israeliërs. Musawi leidde deze actie in het zuiden en kon verwijzen naar meer dan vijftig aanslagen tussen mei en december 1991. Musawi beroemde zich er persoonlijk op dat de intensivering van de terroristische activiteiten erop gericht was de vredesonderhandelingen in Madrid te ondermijnen en een mogelijke vrede tussen Libanon en Israel te voorkomen.

De misdaden van Musawi vormden dus het overduidelijke bewijs dat Hezbollah niet hoefde te worden geprovoceerd om haar terreurdaden uit te breiden. Bovendien is bekend geworden dat er een netwerk van agenten is opgebouwd dat speciaal in het buitenland waar Iraniërs en moslims wonen, opereert. En toch is het natuurlijk mogelijk dat een langdurige voorbereiding, het verzamelen van explosieven en het nauwkeurig verzamelen van inlichtingen allemaal al was gebeurd vóór de moord op Musawi, maar dat Hezbollah onder Iraanse leiding (zo niet met directe betrokkenheid van dat land) pas na de moord op Musawi de orders gaf voor de moorden in Buenos Aires.

Deze ontwikkeling stelt Israel voor een ernstig dilemma. De VS waren in 1983 en in 1984 zeker in staat tot vergeldingsmaatregelen tegen de Iraniërs voor de moord in Beiroet op zovele Amerikanen. Maar de regering-Reagan, die niet ongevoelig was voor het gebruiken van haar macht, onthield zich hiervan. Israel realiseert zich waarschijnlijk wel wat de implicaties zijn van zijn tegenzin tegen terugslaan. Maar het moet ook bedenken waar al dit moorden toe leidt. Als Teheran en Damascus de twee hoofdsteden zijn die verantwoordelijk zijn voor de opkomst van het shi'itische monster, zal dan een verdere verslechtering van de situatie voordelig of nadelig zijn voor de vooruitzichten op vrede? En moet men aannemen dat de Iraniërs onder Rafsanjani zich voor altijd hebben verplicht Israel te bestrijden of zou er een manier zijn waarop dat schrikbeeld kan worden afgewend? De Hezbollah van vandaag lijkt vastbesloten op welke manier dan ook Israel te bestrijden.

De dreigende uitbarsting zal moeten worden onderdrukt. Maar op langere termijn zal het wijs en voorzichtig zijn tot een veilige regeling te komen met Syrië en hopelijk met een gematigder regime in Iran om op die manier de daadwerkelijke bedreiging die Hezbollah vormt, te verkleinen. Maar wie kan voorspellen wanneer het regime in Teheran een eigen perestrojka zal beleven en hoe ontvankelijk Assad van Syrië zal zijn als hij geconfronteerd wordt met een Israëlische regering die actiever naar een regeling streeft?

De shi'ieten waren van oudsher de armste en meest verwaarloosde groep in de Libanese samenleving. Dat zij gevallen zijn voor het Iraanse messianistische fanatisme had een religieuze achtergrond, maar alleen de hongerigen en de berooiden sluiten zich met een dergelijk enthousiasme aan bij een revolutionaire beweging. Daarom is het ook een probleem waarmee een stabiel en vreedzaam Libanon in de toekomst zal worden geconfronteerd en waaraan het het hoofd zal moeten bieden. Als de shi'ieten het gevoel hebben dat zij deel uitmaken van de Libanese samenleving en als gelijken worden beschouwd, bestaat de kans dat zij zich minder aangetrokken zullen voelen tot de dodelijke doctrine van het Khomeinisme.

Indonesië 1,947