De perrons zijn leeg en de borden zijn blanco

DRIEBERGEN, 6 APRIL. De duiven hebben om acht uur 's morgens vrij spel op de perrons van het Centraal Station in Utrecht. Een enkele forens wacht zonder veel hoop op zijn trein naar Amsterdam. Een vader verschijnt met zijn zoontje om even te genieten van het uitzicht op een leeg emplacement. Een bord in de hal vermeldt stipt de vertrektijden, maar na verloop van tijd besluit een functionaris dat het allemaal weinig zin heeft en wordt het bord blanco.

Mandolinespeler Dirk zit op zijn vaste plek in de voetgangerstraverse. Hij zegt geen last te hebben van de spoorwegstaking. “Voor mij valt het wel mee. Er zijn mensen die denken dat ik vandaag niks verdien en die geven me dan een riks.” Een gestrande reiziger is minder mild: “Ik vind het bijzonder asociaal om bij iedere zucht maar te gaan staken.” Hij is op doorreis naar Leiden, maar na een kwartier geeft hij de moed op en keert hij terug naar huis.

NS-conducteur F. Wildschut staat in een shirtje van de Federatieve Spoorweg Vakcentrale (FSV) in de hal om gestrande reizigers op te vangen. Het valt volgens hem mee. Alleen buitenlanders en dan vooral Marokkanen en Turken, blijken slecht op de hoogte. Een groepje van vier militairen post in de hal van het Centraal Station om een nieuwe lichting dienstplichtigen op te vangen. “We hebben tot nu toe pas zo'n vier man gezien. Normaal hadden we al enkele tientonners vol gehad.”

FSV-voorzitter J. Kruse zit in de personeelskantine temidden van de stakers erwtensoep te eten. Hij is een tevreden man. Kruse: “Ik heb de NS-directie nu in de touwen en dan geef ik ze een knock-out ook. Wat mij betreft gaan we pas weer overleggen wanneer ze weer overeindkrabbelen.” De hoofddirectie heeft het gebruik van NS-ruimten voor de actie verboden. In Maastricht dreigt de rayonleiding de personeelskantine te sluiten als de daar verzamelde stakers niet uit vrije wil weggaan. De stakers bezetten daarop de kantine, waarna het management het dreigement schielijk weer intrekt. In Utrecht besluit de regio-directie de kantine vrij te geven om de relatie met het personeel niet verder te verstoren.

Volgens Kruse gaat het nu om de grootste spoorstaking uit de geschiedenis. “Als de directie één ding heeft bereikt, dan is het dat de bonden op één lijn zitten.” Bij de dienst infrastructuur, waarvoor het omstreden flexibiliseringsplan van de directie is bedoeld, wordt voor honderd procent gestaakt, weet Kruse. Bij de uitvoerende dienst (conducteurs en machinisten) heeft volgens Kruse negentig procent van het georganiseerde personeel het werk neergelegd.

Pag.3: Lege trein rijdt nog naar Rhenen

Naar Rhenen en Tiel rijdt er rond half acht nog een stoptrein. De machinisten en conducteurs zijn niet gevoelig voor de argumenten van hun stakende collega's. Hun daad blijft evenwel grotendeels symbolisch: in de trein naar Tiel bevinden zich drie passagiers, de trein naar Rheden is volledig verlaten.

De stations zijn verlaten, op de snelwegen is het daarentegen drukker dan ooit. Om kwart over zes komt de eerste filemelding binnen bij de Algemene Verkeersdienst (AVD) in Driebergen: als altijd is het de Van Brienenoordbrug bij Rotterdam. Na zeven uur begint de Randstad langzaam dicht te slibben. Tegen negen uur 's ochtends is het nieuwe Nederlandse record bereikt: 290 kilometer file op dertig verschillende locaties. Dat is bijna driemaal zoveel als het normale filepeil op een maandagochtend.

In de meldkamer van de Algemene Verkeersdienst is desondanks geen spoor van paniek. Met fluoriserende gele pijlen geeft een agent op een kaart van Nederland bedaard de files aan: op het toppunt van de drukte zijn vrijwel alle snelwegen van de Randstad ingetekend.

De verkeersdienst is met 72 wagens op de Nederlandse wegen present. Een groot aantal motoren, "opvallende' en "onopvallende' auto's en twee vliegtuigen. Ze registreren de files en zijn voor het overige vooral "mobiliteitsbevorderend bezig', aldus Th. Volk, coördinator van de meldkamer. Hun taak bestaat voornamelijk uit het vrijmaken van de rijweg na ongelukken - rond tien uur zijn dat er in het totaal zeven. Enkele "onopvallende' Porsches van de AVD hebben zich op strategische punten tussen het fileverkeer gemengd om vluchtstrookrijders de betrappen.

De autoverhuurders, taxi-ondernemingen en busmaatschappijen hebben een goede dag. Een loketbediende van de Centrale Busmaatschappij Nederland opent met een brede grijns zijn kassa, waarin een stapel bankbiljetten prijkt. Extra bussen kunnen niet meer worden ingezet, want alles rijdt, aldus de CN-medewerker. Op Schiphol is volgens een woordvoerder nauwelijks iets te merken van de treinstaking. De parkeerplaatsen zijn niet voller dan op andere dagen en ook de files rondom de luchthaven niet langer dan anders. Het vliegverkeer had rond het middaguur nog geen vertragingen ondervonden.

Het ministerie van defensie heeft met de Spoorwegen een openbaar-vervoercontract voor alle 35.000 dienstplichtigen. Volgens een woordvoerder van het ministerie heeft de staking niet tot grote problemen geleid. “Men is verplicht op het werk te verschijnen. Toch zal een aantal mensen vanmorgen niet gekomen zijn”, aldus de woordvoerder. Individuele OV-kaarthouders die de komende dagen een schadeclaim indienen bij de NS-Klantenservice krijgen een standaardbrief terug waarin staat dat de vraag om restitutie niet wordt gehonoreerd door de Spoorwegen. Volgens het standaardcontract is de “vervoerder niet aansprakelijk voor vertragingen” veroorzaakt door “welke omstandigheid ook”. Daaronder vallen volgens de NS ook stakingen.

Terwijl de files rond half tien langzaam oplossen en onder de NS-stakers geruchten de ronde doen dat de directie nu bijna door de bocht is, hangen op Centraal Station Amsterdam de vrouwen van de "croisanterie' verveeld over hun toonbank. Een groep Italianen zit op hun koffers. Porca puttana, wat een pech, zeggen de jongens. Een staking, in Néderland nog wel! Ze moeten wel lachen, ze zijn dit gewend.

Foto: Centraal Station Rotterdam, vanmorgen om kwart over negen. Het anders zo drukke en gevaarlijke emplacement is het domein van de voetganger. Regionaal, nationaal en internationaal, omstreeks die tijd rijdt er geen enkele trein. Het is vrijwel zeker dat de stations morgen hetzelfde beeld te zien geven. Foto NRC Handelsblad / Rien Zilvold)