Verwachte "doorbraak' brengt Centrum-democraten in roes; De grillige hofhouding van Hans Janmaat

Extreem-rechtse partijen in West-Europa winnen terrein, en ook in Nederland staan de Centrumdemocraten in de opiniepeilingen op winst. Vele volgelingen van Janmaat hebben al in gedachten de eed in de Tweede Kamer afgelegd. Een blik in een zonderlinge wereld.

Het Gullit-team is nog niet klaar. Een handjevol Centrumdemocraten heeft de videobanden van het Europees voetbalkampioenschap uit 1988 bekeken en de balcontacten van de zwarte voetballer geturfd. ""Op wetenschappelijke wijze'', zegt partijvoorzitter drs. Hans Janmaat (57), zelf een van de "onderzoekers'.

En wat hebben ze gezien?

""Onze voorlopige conclusie is dat de multiculturele samenwerking ook op het voetbalveld mislukt. Etnische minderheden zijn niet stressbestendig. Ze maken het Nederlandse voetbal kapot.''

Janmaat heeft niet genoten van Gullit. ""Als je die banden goed bekijkt, zie je dat het Nederlands elftal van Gullit àfspeelt. Hij geeft laffe ballen terug en zijn passes over grote afstand komen niet aan. Okee, hij kopte dan tegen de Russen dat doelpuntje in, maar hij schreef later zelf in de Telegraaf dat het collectief goed speelde.''

Janmaat ziet een verband: ""Kijk, dat zegt Gullit natuurlijk vanuit zijn culturele achtergrond. De Surinaamse cultuur is nu eenmaal anders. Het huwelijk komt er minder vaak voor en men leeft er meer in communes, er is meer collectiviteit. Daardoor raakt de vorming van het individu op de achtergrond, waardoor ze minder persoonlijk presteren. Die vreemde cultuurelementen werken remmend op topprestaties.''

Ook de opmerking dat Gullit met zijn Surinaamse vader en Nederlandse moeder in Amsterdam is opgegroeid, kan Janmaat niet meer stuiten. ""Gullit heeft een foeilelijke kop'', zegt hij plotseling. ""Ik sprak vorige week wat Antillianen die zeiden: als Gullit naar de Antillen gaat, wordt hij met dat rasta-hoofd meteen de bossen ingestuurd.'' De partijleider buldert van het lachen. ""Hahaha, op deze uitspraken kunnen ze ons lekker niet pakken. Dit is geen discriminatie. Wij zijn slimmer dan de wetgever.''

Het verlies van een enkele Oranjefan als kiezer kan het optimisme op het partijbureau in de Haagse Van Merlenstraat niet beteugelen; het uitzicht op een plein met passerende migranten evenmin. Gehuisvest op een smalle bovenetage in een oud pand, zonder naambord op de buitendeur, wentelen de partijbestuurders zich in een roes over de naderende "doorbraak'. In opiniepeilingen, die structureel uiterst rechts te laag inschatten, krijgt de CD op dit moment drie zetels in de Tweede Kamer - twee meer dan nu. Maar die prognose is Janmaat nog te somber: ""Wij gaan tien zetels halen bij de komende verkiezingen.''

De reacties op de maandelijkse vijf minuten zendtijd op televisie sterken hem in die overtuiging: na afloop melden zich "zestig à zeventig' nieuwe leden per telefoon. ""Bijna de helft komt uit de PVDA.'' Hoeveel leden de CD heeft, blijft nog geheim. Tweeduizend misschien, zoals binnen de partij wordt beweerd? ""U noemt maar raak. De CD is nu bijna geaccepteerd en dat gaan wij niet verstoren door voortijdig in de publiciteit te brengen wie er flink is en wie niet.''

En terwijl enkele medewerkers de administratie bijwerken, telefoons rinkelen en partijsecretaris Wil Schuurman (48) in haar rolstoel op luide toon een krantebericht over een Marokkaanse jeugdbende voorleest, verschijnt bij Janmaat het speeksel op de lippen: ""Wij rammen net zo lang door totdat we de hele oppositie in de touwen hebben geslagen, tot en met de journalistiek aan toe.''

Is zijn partij-organisatie klaar voor een Vlaamse doorbraak? Wie zijn de mensen achter Janmaat? En wat zijn hun ideeën?

Terlenka-broek

Wie vorige week vrijdagvond in het Haagse Novotel een vergadering van de kring Den Haag bijwoonde, kreeg bijna de indruk dat de partij zelf de regie van haar populariteit ter hand heeft genomen. Zo'n tachtig mensen waren opgeroepen om de vermeende groei uit te venten voor de Tros-camera. Zij moesten zich eerst verzamelen in de hal van de Tweede Kamer, vanwaar Janmaat hen naar een zaaltje in het belendende hotel dirigeerde.

Een zonderlinge parade van jong en oud had de oproep gevolgd: ze waren in trainingspak, camouflagebroek, dubbelknoops grijs, al of niet met gezwollen biceps, en in sobere winterkleding. Een oudere man die zijn terlenka-broek in hooggehakte dameslaarzen had gepropt, nam plaats naast een jongeling met oorbel en getoupeerd haar tot halverwege de rug. Onwennig in hun rol als figurant in Janmaats reclamespot wierpen ze stuurse blikken om zich heen.

De kringvoorzitter opende met overslaande stem: ""Vijf jaar geleden werden we nog overal weggeknuppeld en vervolgd. Maar we hebben gelijk. Wij zijn Nederlanders, wij buigen niet voor Allah.'' Als een vedette, onder donderend applaus, kwam Janmaat uit de coulissen. Een woeste aanval op het kabinet-Lubbers volgde.

Ontwikkelingshulp, onderwijs, minderhedenbeleid, staatsfinanciën, niets deugde. ""De CD heeft het imago dat de minderheden het hebben gedaan. Dat is niet zo: de regering doet het! De bezetters komen niet meer met tanks, maar in regenjassen en met bananeschillen op Schiphol binnen.'' Staande ovatie. Janmaat stak zijn vuisten omhoog, transpirerend maar vooral genietend. Partijbestuurders straalden alsof ze deelden in de hulde. Verworpenen waanden zich even uitverkorenen.

Ondermijnen

De CD is, anders dan haar voorganger de Centrumpartij tien jaar geleden, geen slagveld van elkaar beloerende avonturiers met leidersaspiraties, al of niet nazistisch. Een groep radicalen schoof Janmaat toen terzijde, omdat hij als Kamerlid en partijvoorzitter te veel macht kreeg. Hij maakte de ineenstorting van de Centrumpartij niet meer mee en was eind 1984 betrokken bij de oprichting van de Centrumdemocraten.

Janmaat heeft lering getrokken uit de chaos van destijds. Eventuele oppositie maakt nu weinig kans: Janmaat is nog steeds Kamerlid en partijvoorzitter, maar ook beheerder van het ledenbestand en corrector van privé-ambities. Resoluut: ""Mensen die de partij ondermijnen, kunnen eenvoudig op hun nummer worden gezet, dan wel geschorst of ontzet. De leiding is sterk aangetrokken.''

De partijstatuten zijn zo dichtgetimmerd dat niet een veelkoppig hoofdbestuur de meeste zeggenschap heeft, zoals bij de Centrumpartij, maar het dagelijks bestuur van drie leden: Janmaat, zijn levensgezellin Wil Schuurman, secretaris en raadslid in Den Haag, en penningmeester Willem Elsthout (28), raadslid in Haarlem en statenlid in Noord-Holland. Drie andere raadsleden fungeren als vaste adviseurs. Schuurmans zoon is alom aanwezig als medewerker.

Het hoofdbestuur bestaat uit ruim twintig leden: de voorzitters van het stijgend aantal regionale kringen, onder wie veel van de elf raads- en drie statenleden. De grootste kringen zijn in het westen en midden van het land gevestigd. De kring Friesland telt slechts twintig tot dertig leden.

De concentratie van Centrumdemocraten in de randstad vergemakkelijkt Janmaats greep op de partij. Interne strubbelingen zijn er zeker, maar die blijven veelal binnenskamers. Het vertrek van enkele kaderleden zoals het Amsterdamse raadslid dr. W.J. Bruyn - eens in Janmaats ogen een "ministeriabele figuur' maar "als zwak spreker toch niet uit de verf gekomen' - heeft weinig opschudding veroorzaakt.

De CD houdt genoeg "talenten' over, meent Janmaat. ""Voor die tien zetels hebben we wel veertig man in de running.'' Om onrust in de partij te vermijden noemt hij geen namen. Maar of het nu penningmeester en cv-monteur Willem Elsthout is, of de drie adviseurs van het dagelijks bestuur, oud-PTT-besteller Richard van der Plas, raadslid in Purmerend en medewerker van het partijbureau, pandjesbaas ing. Chiel Koning, raadslid in Dordrecht, of administrateur Cor Zonneveld, raadslid in Schiedam - veel bestuurders noemen zichzelf graag coming man. En onderschat Frans Hofman niet, fractievoorzitter in Amsterdam. Deze belastingadviseur dicht zichzelf de "tweede plaats na Janmaat' op de Tweede-Kamerlijst toe, al wil hij die nog wel afstaan aan partijsecretaris Schuurman ""omdat zij zo geleden heeft'' (zij verloor in 1986 een been bij een confrontatie met actievoerders in Kedichem).

Het raads- of statenwerk gaat de bestuurders naar eigen zeggen steeds beter af, ook al worden ze geweerd uit commissievergaderingen. Over hun retorische score zijn ze zeer tevreden, afgehamerd of niet. Niet alleen de minderheden hebben hun aandacht. Hofman wijst op zijn pleidooien voor de bouw van de reusachtige Larmag-toren en tegen de deelraad in de binnenstad. Het Utrechtse raads- en statenlid Wim Vreeswijk noemt zijn strijd tegen gokverslaving. Koning in Dordrecht vermeldt zijn hartekreten voor demping van de Spuihaven en verhuizing van de kermis om auto's ruim baan te geven. Schiedammer Zonneveld en zijn fractievoorzitter Cees Krommenhoek zetten zich in voor een geïntegreerd jongerencentrum. En in Haarlem praat Elsthout met bezoekers van braderieën en rommelmarkten en strijdt hij tegen de stankoverlast van de Droste-fabriek. Dat politici van andere partijen deze verdiensten zijn ontgaan, is "logisch' want die zijn "doodsbang' voor de CD'ers en lopen hen voorbij alsof ze "een venerische ziekte hebben'.

De coming men zijn allerminst elkaars gelijken. Hofman in Amsterdam en Koning in Dordrecht zijn onvoorspelbare persoonlijkheden. Stabieler zijn partijsecretaris Schuurman, Zonneveld in Schiedam en Elsthout in Haarlem. En Van der Plas in Purmerend kan het worden, als hij zijn neiging tot extremisme weet te temperen. De Utrechter Vreeswijk, in de Centrumpartij al bedreigend voor Janmaat, is de minst volgzame in het tableau vivant van de partij.

Zojuist ontslagen

Het Amsterdamse raadslid Frans Hofman (57) zit bij onze binnenkomst verwilderd achter een bureau. Zijn kamer in het stadhuis is gevuld met een walm van alcohol. Hofmans hoofd is rood aangelopen, z'n boord opengeknoopt en das scheef weggetrokken. Waar is fractiemedewerker en afdelingsbestuurlid Yge Graman, door Janmaat zelf aangewezen als gesprekspartner?

""Graman? Die heb ik zojuist ontslagen'', zegt Hofman, ex-bankbediende, chef de bureau van een lijndienstbedrijf, bedrijfsleider bij een snackbarketen, filiaaldirecteur van een houthandel en nu belastingconsulent. ""Graman mag helemaal geen afspraken maken met journalisten.'' Hofman, oud-VVD-lid, betreurt het vertrek van de vroegere lijfwacht in extreem-rechtse kring niet. ""Graman is een analfabeet.'' En een "heethoofd' ook.

""Maar Frans, jij kan er ook wat van'', sust Hofmans 69-jarige vriendin en fractiemedewerkster die met nadruk opmerkt dat zij "joodse' is.

Hofman kreeg vorig jaar ruzie met zijn buren van Groen Links. ""Ik heb er twee naar beneden geschopt.'' Ook een ambtenaar en een passerend raadslid van Groen Links liepen klappen op. ""Ik heb alleen met dat kleinere crapuul last. Maar met bepaalde figuren van de PVDA en de VVD kan ik dealtjes doen.'' Voorbeelden weet hij niet te noemen. Diep peinzend: ""Wat had ik nou laatst weer in de gemeenteraad?''

Over de minderheden is hij spraakzamer. Hofman veert op: ""Ik heb bezwaar tegen al die Noordafrikanen die hier binnenkomen zonder opleiding, kinderen van zestien en zeventien jaar. Die leer je toch niks meer. Die gaan liever meteen oude vrouwtjes beroven of in drugs handelen. Ik zeg: tot vijf jaar gezinshereniging. Alles wat ouder is, kan daar blijven.'' Janmaat reageert onaangedaan op de presentatie van zijn "tweede man'. ""We hebben al vaker tegen Hofman gezegd: het lukt je toch niet om zoveel te drinken als Van Mierlo.''

Dokter Jonkers

Het restaurant van het Postiljonmotel Dordrecht is stampvol. Chiel Koning overstemt met gemak het geroezemoes aan belendende tafels, vanwaar zich voortdurend blikken in zijn richting wenden. ""Ik bèn Dordt'', zegt het 74-jarige raadslid, een man van fors postuur met een groot hoofd. Zijn publieke loopbaan begon bij Oranjeverenigingen en kreeg een vervolg in een eigen partijtje dat na 25 jaar bleef steken op 900 stemmen. Drie jaar geleden belandde hij op de derde plaats van de Tweede-Kamerlijst van de CD en werd tevens adviseur van het dagelijks bestuur. Een veroordeling wegens discriminatie bleek geen beletsel.

Koning heeft het de afgelopen jaren druk gehad met "260 processen' tegen gemeenten en banken sinds zijn huizenbezit van 400 naar 50 woningen is geslonken. ""Krakers hebben mij voor miljoenen schade bezorgd. Dat komt door de socialisten met hun vaste huren.''

Politiek bedrijven betekent voor hem "opkomen voor je eigen zaak'. Terwijl hij een Uitsmijter Royale naar binnen werkt, begint hij zich op te winden: ""De overheid heeft gezegd dat de burger niet mag schelden. Een Turk doet dat wel, maar dat verstaan we niet. Ja, als de Nederlandse burger niet "sodemieter op' mag zeggen, dan gebruikt-ie wel z'n vuisten. Skinheads zijn eigenlijk doodgewone jongens die reageren op een losgeslagen cultuur.''

Hij slaat op tafel waardoor koffiespetters in het rond vliegen, kalmeert en vraagt zich plotseling op samenzweerderige toon af of niet "dokter Jonkers' [BVD-chef Docters van Leeuwen, red.] de hand heeft gehad in de recente aanslagen op minderheden. In gedachten heeft Koning de eed in de Tweede Kamer al afgelegd. ""Het lijkt me een groot avontuur. Dan ga ik elke dag met de auto op en neer.''

Ook voor Willem Elsthout, raadslid in Haarlem en statenlid in Noord-Holland, is een veroordeling wegens discriminatie geen obstakel geweest voor een plaats in de partijleiding. De penningmeester, cv-controleur zonder schooldiploma, ontdekte als lid van de Jonge Socialisten tijdens een weekendbijeenkomst tegen verrechtsing dat hijzelf rechts was, en wist daar in één klap heel Haarlem van te overtuigen.

In een ingezonden stuk in het Haarlems Dagblad stelde hij enkele jaren geleden voor om Marokkanen en Turken bij wijze van "voorrangsbeleid' te belasten met de opruiming van hondepoep. Het gerechtshof in Amsterdam beantwoordde zijn suggestie met een boete van 500 gulden wegens discriminatie. Elsthouts buikje schudt van het lachen bij de herinnering. En Janmaat spreekt nog steeds van een "ludieke grap' van z'n vertrouweling. Maar nu Elsthout en de partij hogerop willen, laat hij zulke schrijfsels wel uit zijn hoofd. Hij wil "zoveel mogelijk respect afdwingen', een nieuwe slogan binnen de partij.

Desondanks beval Elsthout in 1989 bij Janmaat zijn extreem-rechtse vriend Richard van der Plas (30) uit Purmerend aan. Die had zich net weer bij een andere groep aangesloten: het antisemitische Actiefront Nationaal-Socialisten (ANS). Janmaat hapte toe en maande Van der Plas "te stoppen met die ANS-toestanden'.

Van der Plas stapte over naar de CD, maar was niet erg rigoreus met de opruiming van zijn gedachtengoed. Toen de politie korte tijd later een inval in zijn huis deed, vond ze (vuur)wapens, een collectie nazistisch propaganda-materiaal met Hitler-afbeeldingen en een lijst met doelen voor mogelijk gewelddadige aanslagen op minderheden.

""Noem het een jeugdzonde'', zegt raadslid en bestuursadviseur Van der Plas in een Purmerends café. Door fouten van justitie is hij vrijuit gegaan.

Maar denkt hij nu anders? Zijn joden nog steeds niet zijn vrienden zoals hij tegen de politie zei? ""Dat is een vrije mening. Joden hebben altijd in oorlog geleefd. Ze hebben nu weer oorlog. Ik vind het merkwaardig dat ze altijd de gehate groep zijn. In Rusland en Polen worden ze nog gehaat.''

Janmaat schrikt wanneer hem deze uitspraken worden voorgehouden. ""Ik geloof niet dat Van der Plas dat heeft gezegd. En ik ga er ook niet op in. Wij zijn niet met dit soort zaken bezig.'' Op de achtergrond slaakt mevrouw Schuurman een gil. ""Stil nou Wil, laat mij even'', zegt Janmaat en verontschuldigt zich tegenover de bezoekers: ""U ziet dat hier soms ook spanningen zijn.''

Weer rustig: ""Wij hebben natuurlijk diverse mensen uit wat rechtsere of - zo u wilt - extremere hoek aangetrokken. Maar wanneer zij een paar jeugdzonden hebben begaan en geen zware veroordelingen hebben, kunnen ze bij ons gewoon meedraaien, mits ze zich houden aan partijstandpunten.'' Binnenkort moet Van der Plas nog wel terecht staan voor verspreiding van een racistisch pamflet over de rellen met Surinaamse discogangers vorige zomer in Landsmeer. Janmaat: ""Als hij wegens discriminerende uitlatingen zou worden bestraft, zou dat inderdaad een argument zijn om het lidmaatschap te herbezien.'' Het zou de eerste keer zijn.

Dissident

De twee Schiedamse raadsleden en jeugdvrienden Krommenhoek (41) en Zonneveld (37), de laatste samen met Van der Plas adviseur van het dagelijks bestuur, zijn niet te spreken over hun Purmerendse collega. Zonneveld: ""Van mij mag hij weg. Ik vind hem te extreem met zijn nazistische lectuur.''

"Schiedam' is een "gematigde' fractie binnen de CD, menen de twee potige raadsleden, gezeten op een bank in de modern ingerichte woonkamer in een flatwijk. Eens waren ze samen lid van de PVDA, een logisch gevolg van hun opvoeding in wat ze zelf een "achterbuurt' noemen.

Aanvankelijk vonden ze gastarbeiders "iets interessants'. Krommenhoek, onderhoudsschilder: ""We gingen zelfs naar ze kijken bij hun woonboot bij de glasfabriek. Maar nu is er sprake van een cultuuroverwoekering in de wijken waar niemand zich prettig voelt.''

Boekhouder Zonneveld regelt sinds enige tijd veel "administratieve rompslomp' voor Janmaat, over van wie hij na een lofzang opmerkt: ""Zijn organisatietalent is een stuk minder ontwikkeld. Begroting en jaarrekeningen, daar is hij niet echt sterk in. Die hele structuur kan hij niet duidelijk neerzetten.''

Het is tot nu toe de enige kritische opmerking in de partijleiding over Janmaat. Dat is niet verwonderlijk: wie zich als criticus opwerpt, merkt de gevolgen meteen. Het Utrechtse raads- en statenlid Vreeswijk (42) heeft zich met aanvallen op de partijleiding bekwaamd als dissident. ""Janmaat en Schuurman hebben de alleenheerschappij. De statuten zijn volstrekt totalitair'', zegt de boomlange makelaar in blauwe blazer en grijze broek in zijn kantoortje. Zijn "botsingen' met Janmaat kan hij niet meer tellen. ""We krijgen al veertien maanden niets door uit Den Haag. Janmaat houdt alles achter. Ik weet niet eens hoeveel leden we hier hebben. Ik denk dat hij bang is dat ik hem overvleugel, zoals in de Centrumpartij.''

De meer radicale Vreeswijk loopt op eigen houtje "stage' bij het Vlaams Blok en heeft de avond tevoren nog tijdens een demonstratie in Leuven dekking moeten zoeken voor een regen van eieren en vuilniszakken van "de anti's'. Hij bezoekt ook de jaarlijkse IJzerbedevaart in het Vlaamse Diksmuide, waar rechts-extremisten, neo- en oud-nazi's uit heel Europa bijeen komen.

Janmaat is niet van zulke solo's gediend. ""Dat de heer Vreeswijk naar Diksmuide meent te moeten gaan, vinden wij buitengewoon onverstandig en vervelend van iemand die in de Staten en in de gemeenteraad zit. Ik wil nou wel eens via de pers laten weten dat als de heer Vreeswijk dat niet inziet hij vanzelf op de achtergrond belandt.'' En over de ledenlijst moet hij zich volgens Janmaat niet opwinden: ""Die krijgt niemand onder ogen. We willen niet dat de lijst uitlekt. Dat moet hij nou maar eens proberen te snappen.''

Een andere dissident, drs. Alfred Vierling (42), jarenlang "partij-ideoloog, verbijt zich intussen in een krappe bovenwoning in de Haagse migrantenwijk Transvaal. In de woonkamer, met naast zich een reusachtige teddybeer en een speelgoedclown, zegt de jurist: ""Janmaat heeft mijn leven verpest.''

Door zijn chaotisch intellectualisme heeft Vierlings loopbaan in de schaduw van Janmaat al tien jaar een grillig verloop. Diepe bewondering heeft hij nooit gevoeld voor de "sluwe' en "vooral platte, vreselijk paranoïde' leider, maar zijn inkomsten als partijmedewerker verzachtten veel.

In 1990 werd Vierling binnen enkele maanden raadslid in Schiedam, medewerker van de Haagse raadsfractie en ten slotte de Amsterdamse fractie. Dat Schuurman hem er in Den Haag uitwerkte, heeft hij haar nog niet vergeven: ""Blijkbaar kun je met één been ook trappen.'' Ook met Janmaat boterde het niet meer. Vierling had tijdens één van z'n omzwervingen een Philippijnse vriend ontmoet, voor wie hij een verblijfsgunning had aangevraagd. Sinds die relatie had hij zijn ideeën over gezinshereniging "genuanceerd', en dat zinde Janmaat niet.

De voormalig milieu-activist, een tengere gestalte in mosgroene trui en jeans, opende op het jaarlijkse congres in december 1990 een aanval op de machtspositie van de voorzitter. ""Ik ben er toen uitgegooid door zo'n klerenkast.'' Vierling: ""Binnen de partij worden Janmaat en Schuurman het echtpaar Ceausescu genoemd. Ze hebben iedereen met een beetje hersens eruit getrapt. Het zit vol idioten. Ik heb mezelf als bijwagen moeten verhoeren.'' Toch heeft hij enkele uren eerder weer de partijleider gebeld met het aanbod voor hem te komen werken. ""Wat wilt u? Ik lig in de goot.''

Minderhedennota

Vierling schreef in 1985 een minderhedennota, een kakafonie van ambtelijk idioom, die in de partij geen school heeft gemaakt. De buitenlanders moeten "eruit', maar de Centrumdemocraten weten nog altijd niet hòe.

Het Purmerendse raadslid wil buitenlanders na vijf jaar werkloosheid zonder geld "op het vliegtuig' zetten, ook al wonen ze hier twintig jaar. ""Ook Engelsen, Grieken en Italianen.'' "Utrecht' kiest voor een "deal' met de koning van Marokko. ""Hassan, je krijgt honderdduizend man terug. We zetten wat immigratieprojecten op. En weg, huppetee.'' De Schiedamse raadsleden beogen een "humane oplossing': geen dwang voor geïntegreerde buitenlanders zonder werk, wel een "apparaat' voor remigratie.

De partijvoorzitter wordt kwaad wanneer hem de schare opvattingen wordt voorgelegd. ""Wat is dat nou!? U komt hier met een aantal afwijkingen van diverse organen op lager niveau. Natuurlijk hebben wij een samenhangend plan. In ons partijprogramma staat dat vreemdelingen na een bepaalde periode van werkloosheid worden teruggestuurd.''

Hoe lang deze periode moet duren, weet de politicoloog Janmaat niet. Hij schetst een diffuus beeld van teruggestuurden met een uitkering naar "woonlandprincipe' uit de kas van Ontwikkelingssamenwerking, die wordt ingetrokken zodra ze in eigen land werk hebben. De ambassadeurs in het buitenland moeten complete "sociale diensten' opzetten voor de controle.

Hoeveel gaat dit kosten?

""Geen idee, maar het levert wel wat op!''

Hoeveel?

""Voor mijn part kost het geld.''

Geen duidelijk plan dus?

""Ze moeten weg. Wat is daar nou onduidelijk aan?''

Maar u weet niet hoe dat moet en wat er daarna gebeurt.

Janmaat is nu furieus: ""Dat zien we dàn wel. Eerst weg.''

De Thomas Hobbes-stichting, het wetenschappelijk bureau van de CD, zal voorlopig geen uitkomst bieden. De CD wacht nog op een subsidie van anderhalve ton en zoekt "een geschikte wetenschapper' die een nieuwe minderhedennota moet schrijven.

Intussen borrelen voortdurend losse ideeën in Janmaat op. Bijvoorbeeld de theorie dat emigranten naar Nederland komen omdat het in hun land "te warm' is. ""Als wij die ozonlaag weten af te bouwen, gaan ze vanzelf terug. Daarom zijn wij voor spuitbussen, dan gaan ze sneller weg.'' En als hij dan toch tussen landsaarden zou moeten kiezen, wist hij het wel: ""Liever een paar Belgische werknemers dan mensen uit China en liever uit Duitsland dan van de Kaap-Verdische eilanden, liever een paar Fransen dan een zootje mensen uit Mozambique, en liever uit Italië dan uit Irak.''

Janmaat denkt zowel "de villawijken' als "de onderkant van de samenleving' aan de CD te kunnen binden. Hij is "niet bang' dat de grote partijen hem de wind uit de zeilen nemen met hardere standpunten over minderheden.

Maar kan hij de partij in het gareel houden als een "doorbraak' werkelijkheid zou worden? ""Natuurlijk gaat er strijd ontstaan wie straks op de zetels komt. Nieuwe mensen maken geen kans. We staan niet open voor lieden die even snel carrière komen maken.'' Janmaat heeft partij-advocaat mr. L. van Heijningen al in gedachten als minister "op Justitie' geposteerd. ""Nee, zelf heb ik geen pretentie om minister te worden.''

In Utrecht schatert de dissident Vreeswijk: ""Er is geen plan, er is geen talent. Zo simpel is het.'' En in Den Haag zegt de versmade intellectueel Vierling: ""Ach, met de loner Janmaat wordt het nooit wat. Hoe kan je nou een partij uitbouwen met anderhalve zombie in de gemeenteraad?''

De meerderheid gelooft in Janmaat, al krijgen velen een dromerige blik in hun ogen als de naam van Filip Dewinter, de jonge en succesvolle leider van het Vlaams Blok, valt. De CD-leider ergert zich aan deze gevoelens. ""Ik heb die Dewinter één keer horen spreken. Dat vond ik redelijk zwak. Trouwens, van Le Pen kan ik ook niks leren. Ik versta hem niet eens.''

Het Gullit-team is nog niet klaar.