Onvrede bij kiezers dreigt Kohls CDU op te breken

De Duitse bondskanselier Helmut Kohl heeft in het verleden bewezen dat hij tegen een stootje kan. Die eigenschap zal hem goed van pas komen, want als de voortekenen niet bedriegen gaan hij en zijn kabinet moeilijke tijden tegemoet. Een belangrijke graadmeter vormen de deelstaatverkiezingen van morgen in Sleeswijk-Holstein en Baden-Württemberg.

Dan zal blijken of Kohl en de zijnen veel hinder ondervinden van het groeiende onbehagen bij veel kiezers. Dezen krijgen langzamerhand het gevoel dat ze als een spons worden uitgeknepen om noden elders te lenigen. Met hun belastinggeld worden de reusachtige puinhopen van de voormalige DDR weer opgebouwd, spendeert de overheid miljarden marken om de tienduizenden asielzoekers die elke maand in Duitsland arriveren op te vangen en met hun geld worden steeds weer de subsidiepotten van de Europese Gemeenschap in Brussel gespekt.

Steeds talrijker worden de oproepen om het liberale Duitse toelatingsbeleid voor asielzoekers te verscherpen. Tot ontsteltenis van de "Europeaan' Kohl is er nu voor het eerst sprake in Duitsland van serieuze bedenkingen tegen een verdergaande Europese integratie.

De Duitse economie, die onverwoestbaar lijkende locomotief van Europa, is intussen duidelijk tot stilstand gekomen. Al drie achtereenvolgende kwartalen is de economische groei gedaald en een kentering is niet in zicht. Het paradepaard van de Duitse industrie, de auto-industrie, is in een dal beland. De inflatie, waarvoor de Duitsers vanouds een diepe vrees koesteren, is opgelopen tot vijf procent. De geldontwaarding dreigt nog sneller te gaan indien de vakbonden blijven vasthouden aan forse reële loonsverhogingen. Geen klimaat waarin een regering graag haar beleid ter goedkeuring aan de kiezer voorlegt, ook al gaat het maar om regionale verkiezingen.

Opiniepeilingen wijzen uit dat Kohls christen-democratische partij, de CDU, haar absolute meerderheid in Baden-Württemberg (9,5 miljoen inwoners) zal verliezen. De deelstaat in het zuidwesten van Duitsland, ondanks de economische problemen nog een van de rijkste gebieden in Europa, is de laatste in West-Duitsland waar de CDU zo'n comfortabele meerderheid geniet. Het is zelfs twijfelachtig of de CDU nog met een coalitie kan doorregeren, want de meest voor de hand liggende partner, de liberale FDP, is in de peilingen al tot rond de zes procent gezakt en zou gemakkelijk beneden de kiesdrempel van vijf procent kunnen blijven.

Zorgelijk voor Kohl is dat extreem-rechts, in het bijzonder de Republikaner, het goed doen in de peilingen. Ze zitten met 4,5 procent tegen de kiesdrempel aan. Een oud spook dat de laatste paar jaar een kwijnend bestaan leidde, duikt daarmee weer op en dreigt vooral de CDU afbreuk te doen. Commentatoren hebben geopperd dat het etentje dat Kohl vorige week in München arrangeerde met de wegens zijn oorlogsverleden omstreden Oostenrijkse president Kurt Waldheim was bedoeld om CDU-kiezers te paaien die naar uiterst rechts neigen.

De Republikaner spinnen vooral garen met hun nadruk op het thema van de asielzoekers. De CDU is zich hiervan bewust. Niet voor niets hebben prominente CDU'ers zich de afgelopen maanden sterk gemaakt voor een grondwetswijziging die het Duitse recht op asiel moet beperken.

De bedreiging van extreem-rechts in de nuchtere noordelijke deelstaat Sleeswijk-Holstein (2,6 miljoen inwoners) is niet groot, de Republikaner zullen de kiesdrempel daar niet halen. Hier zijn de problemen van Kohl en zijn partij van andere aard. Vier jaar geleden leed de CDU daar een zware nederlaag. Vers lag toen de kiezers in het geheugen, hoe minister-president Uwe Barschel na een reeks schandalen onder nooit geheel opgehelderde omstandigheden op een hotelkamer in Genève aan zijn einde kwam. De sociaal-democratische SPD onder Björn Engholm deed daar haar voordeel mee en verwierf een absolute meerderheid.

Opnieuw is het tij Engholm, inmiddels behalve minister-president van Sleeswijk-Holstein ook bevorderd tot kandidaat voor het bondskanselierschap voor de SPD voor de verkiezingen in 1994, zeer gunstig. Deze week moest minister van defensie Gerhard Stoltenberg, zelf een voormalige premier van de noordelijke deelstaat, aftreden wegens een illegale wapenleverantie aan Turkije. Ook diens staatssecretaris, Ottfried Hennig, moest zijn functie opgeven. Een zware slag voor Hennig, die lijsttrekker voor de CDU in Sleeswijk-Holstein is. Onder deze omstandigheden lijkt de absolute meerderheid van de SPD in de kleine noordelijke deelstaat een uitgemaakte zaak.

Voor Kohl zouden de voorspelde nederlagen hard aankomen. Weliswaar loopt zijn positie in Bonn niet direct gevaar, maar zijn laatste grote politieke succes dateert intussen al weer van een paar jaar geleden. Niet alleen heeft hij in West-Duitsland de laatste paar jaar herhaaldelijk verloren, ook in de Oostduitse deelstaten waar de CDU nog wel alleen aan het bewind is, is de steun voor de partij van Kohl drastisch afgebrokkeld. De schone beloften van een snelle opbloei waarmee Kohl twee jaar geleden de Oostduitsers voor zich won, zijn nog lang niet ingelost. Velen betreuren nu hun stem voor de CDU.

Grondbeginsel 17