Jazzfestival zowel beweeglijk als doods

Concert: opening van het SJU Jazzfestival 1992 met Paul Bley & Gary Peacock, het trio van de Belgische gitarist Philip Catherine met Tom Harrell, en het Jimmy Halperin/Chris Garone Quintet.

Gehoord: 3/4 Vredenburg, Utrecht

Herhalingen: vanavond het trio van Philip Catherine op de Heineken Jazz & Bluesnight in Eindhoven en het Jimmy Halperin Quintet in Bourbon Street, Amsterdam, het duo Bley & Peacock 11/4 BIMhuis, Amsterdam.

Het SJU Festival was al bijna vier uur aan de gang voor de eerste drummer zich liet horen. Een bekkenslag was het niet eens waarmee hij zich aankondigde, eerder een discreet tikje.

Het was muisstil in de Kleine Zaal van Vredenburg waar gisteren ieder geluid hoorbaar was: de valse lucht waarmee trompettist Tom Harrell zijn laagste tonen aanblies, het rammelen van de kleppen van de saxofoon van Jimmy Halperin, zelfs de woorden waarmee pianist Paul Bley een fotograaf van zich af trachtte te schudden: 'I told you to leave.' In deze huiskamerachtige atmosfeer kregen ook andere zaken extra profiel: de volmaakte onbewogenheid waarmee Harrell na elke solo het applaus in ontvangst nam, doods en bevroren als een tableau vivant, en niet minder de donkere bril, het zwarte pak en de saxofoondemper waarmee Halperin zijn dodenritueel voor Lennie Tristano vorm wenste te geven.

Even opvallend maar stukken vrolijker was het gedrag van bassist Hein van der Geyn die een spilrol vervulde in het trio van de Belgische gitarist Philip Catherine. Krachtig plukkend en hevig deinend onderstreepte hij visueel waar dit trio voor staat: de voortdurende beweging. Tempo- en maatwisselingen zijn in dit trio onophoudelijk aan de orde, en ze verlopen ongelooflijk flexibel, schijnbaar moeiteloos. Gitarist Catherine, de formele leider van dit trio, stelt zich bescheiden op, speelt soms bijna akoestisch en geeft daardoor alle kans aan Tom Harrell die bugel speelt als een Boeddhabeeld: geboetseerde goddelijkheid. Zijn lage tonen aan het einde van Stella by Starlight bezorgen menigeen kippevel, in I rembember You speelt hij felle en clichéloze frasen.

Chi Chi, voorafgaand aan het vorige stuk dat op 30 juli 1953 werd vastgelegd door Charlie Parker, staat op het programma van Paul Bley & Gary Peacock, als duo aangekondigd maar pas na drie kwartier ook als zodanig optredend. De partners kennen elkaar al heel lang en dat is goed te merken: de verveling druipt eraf en ze praten vooral voor zichzelf, langs elkaar heen. Gezien het voorgaande is dit voor niemand een verrassing meer; het solorecital van Peacock, knap maar afstandelijk, is niet voor niets zo lang uitgerekt, de solotrip van Bley, ritmisch slordig en niet weinig bombastisch, beloofde al niet veel goeds. Pianist Paul Bley (59) en contrabassist Gary Peacock (56) speelden vaak schitterend samen maar het lijkt voor eeuwig voorbij: The Thrill has gone.

Tenorsaxofonist Jimmy Halperin en altsaxofonist Chris Garone zijn geen vermoeide verloofden maar lijken een lijk leven in te willen blazen: dat van pianist, componist en goeroe Lennie Tristano. Het Bach meets Brubeck-duetje waarmee ze hun optreden openen is goed voor een glimlach maar daarna vergaat het lachen snel. Garone klinkt op zijn beste momenten als een toegewijde Paul Desmond-bewonderaar, maar Halperin zelf klinkt alleen maar doods. En niet per ongeluk, zoals men zou kunnen vermoeden, maar heel doelbewust. Wie een demper stopt in een saxofoon die toch al als karton klinkt, bedoelt daar iets mee. Volmaakte bloedeloosheid waarschijnlijk.

Het SJU festival wordt voortgezet met vanavond: Vogelvijf, het Dave Holland Trio en Roots Salutes the Sax, en zondag: het Pharoah Sanders Quartet en de Elvin Jones Jazz Machine.