"Mamma DC' laat Italianen nog niet los

Hoewel de partij van verschillende kanten zwaar onder vuur wordt genomen, staat de eerste plaats van de Democrazia cristiana (DC) bij de verkiezingen van zondag vrijwel vast. Je familie laat je nu eenmaal niet in de steek.

ROME, 3 APRIL. Is de dam nog nodig als de storm is gaan liggen? Veel Italianen zeggen van niet, maar de christen-democraten proberen de kiezers te overtuigen van wel: er kan altijd nog een storm komen.

La diga, de dam, is jarenlang een hoofdargument geweest om christen-democratisch te stemmen. Er moest een bescherming worden opgeworpen tegen de communistische partij. In 1948 was deze partij het rode gevaar, afschrikwekkend verbeeld door ongure types met snorren en geweren die begerig hun handen uitstaken. Bij de vorige parlementsverkiezingen, in 1987, waren de communisten de bedreiging van familie, markteconomie en welstand.

De vijand is verdwenen, worstelend met zichzelf. De communisten hebben hun naam veranderd en partijleider Achille Occhetto wordt als gastspreker uitgenodigd op het congres van de werkgeversorganisatie Confindustria. De christen-democraten zijn hun schaduw kwijt, en daarmee een deel van zichzelf.

De partij is niet zonder zonden, was steeds het argument, maar de anderen hebben een pikzwarte ziel. Fameus is de oproep van de Milanese journalist Indro Montanelli, in de jaren zeventig, om je neus dicht te houden maar toch op de christen-democraten te stemmen. Nu heeft zelfs Montanelli het kamp verlaten omdat de stank te groot werd.

De landelijke eerste plaats van de Democrazia cristiana (DC) staat niet ter discussie. Daarvoor heeft de partij in de 45 jaar dat ze aan de macht is, teveel wortel geschoten in de samenleving. Maar in veel kiesdistricten in het noorden van het land is die eerste plaats niet zeker. De roep om een politieke verandering is daar zo sterk dat er geen christen-democratische kandidaat te vinden is die niet op de een of andere manier vernieuwing belooft.

En opnieuw gaat zeker zoveel aandacht naar de gebreken van de tegenstander als naar de kwaliteiten van de eigen partij. De officiële verkiezingsslogan is: "Ze willen Italië ontbinden.' Het is een directe verwijzing naar het voorstel voor een federale staat van Umberto Bossi, die met zijn Lega Lombarda in het noorden de christen-democraten van de eerste plaats hoopt te verdringen.

Maar het is ook een waarschuwing om niet voor een andere oppositiepartij te kiezen. Er waart een spook door Italië, en dat is dat van een verdeeld parlement. Bossi heeft de geest uit de fles gelaten. Anderen hebben zich erdoor laten inspireren. Nog nooit zijn de christen-democraten van zoveel kanten tegelijk onder vuur genomen.

Bossi is kwantitatief de grootste bedreiging. Maar andere, kleinere partijen dreigen de christen-democraten prestigeverlies te bezorgen. De Republikeinse partij, die jarenlang heeft meegeregeerd maar vorig jaar heeft gebroken met Andreotti en de zijnen, krijgt veel applaus. Het is nog steeds vooral de partij van de ondernemers, maar nu van de ondernemers die een ander beleid en vooral een ander soort politiek willen. Luciano Benetton is een vlaggeschip op de kandidatenlijst van de PRI. Zelfs filmregisseur Federico Fellini, die jarenlang alle politieke verleidingspogingen heeft afgewezen, heeft zich openlijk achter de Republikeinen geschaard.

Ook de nieuwe partij Rete (Netwerk) lonkt met succes naar kiezers die in het verleden DC hebben gestemd. Partijleider Leoluca Orlando komt uit hetzelfde nest: hij was christen-democratisch burgemeester van Palermo. Uit afkeer tegen het gekonkel binnen zijn partij en tegen de onwil van de meesten van zijn partijgenoten om de mafia hard aan te pakken (een gunstige uitzondering is de Napolitaanse minister van binnenlandse zaken Vincenzo Scotti), heeft hij een eigen partij opgericht, die vooral op progressieve katholieken mikt.

De DC heeft alle zeilen bijgezet om te proberen grote electorale averij te voorkomen. De 70-jarige premier Andreotti, die eigenlijk geen campagne meer hoeft te voeren omdat hij tot senator voor het leven is benoemd, ging stemmen werven in de discotheken. En de Rai, uiteindelijk in christen-democratische handen, schortte het populaire, links-gerichte programma Samarcanda op waarin mensen konden zeggen wat ze op hun hart hadden.

In het noorden heeft de DC zich gepresenteerd als de gematigde vernieuwer. De boodschap had in Milaan moeten worden onderstreept door een kandidatuur van Mario Segni, de drijvende kracht achter een aantal referenda voor politieke hervormingen. Maar Segni was al kandidaat in zijn geboorte-eiland Sardinië. Het zou in strijd met zijn voorstellen zijn geweest als hij op twee plaatsen kandidaat zou zijn geweest. En waarschijnlijk voelde Segni er niets voor om, na de bijzonder koele ontvangst van zijn voorstellen binnen zijn eigen partij, in Milaan als prestige-object te worden gebruikt.

In het zuiden speelt de DC de kaart van banen en regeringssteun. Typerend is de campagne van minister Remo Gaspari. Deze reist "zijn' regio de Abruzzen rond zonder veel opzwepende toespraken te houden, maar herinnert eraan wat hij voor dit gebied heeft binnengesleept aan overheidsgelden. Het is een machtig wapen dat hem herverkiezing garandeert.

Elders is de boodschap: een stem in ruil voor een baan, een vergunning, een aanbeveling. Vooral in de regio's Sicilië, Calabrië en Campanië gaat dat regelmatig in samenwerking met de mafia. Een vooraanstaand mafioloog als Pino Arlacchi heeft geschreven dat op veel plaatsen de politicus niet meer de mafia zegt wat er moet gebeuren, maar andersom.

De DC hoopt in het zuiden het voorspelde verlies in het noorden goed te maken. Dat zou betekenen dat het accent binnen de partij nog verder op politici uit het zuiden komt te liggen. Met enorme pakketten voorkeurstemmen hebben politici als partijvoorzitter Ciriaco De Mita en minister Cirino Pomicino zich op de voorgrond gedrongen. Ook Andreotti had zijn machtsbasis voor een belangrijk deel in Sicilië. De afkeer in het noorden van dat deel van de DC zal er nog groter door worden.

De DC hoopt ook te profiteren van de oproep die de Italiaanse bisschoppen vorige maand hebben gedaan. Katholieken moeten voorkomen dat hun stem aan invloed verliest doordat zij op verschillende partijen stemmen, zeiden zij. De boodschap is duidelijk: stem DC. De dam is nog steeds nodig, nu tegen het egoïsme en een wilde proteststem (de Lega die zijn eigen belasting wil uitgeven) en tegen degenen die katholieke politici kritiseren (alle tegenstanders van de DC).

Deze oproep van de bisschoppen, van veel kanten bekritiseerd als een ongepaste inmenging in de campagne, speelt in op een van de sterkste punten van de christen-democratische partij: het gevoel één grote familie te zijn. De DC afficheert zich als dé partij van Italië, waarin voor iedereen plaats is, ondanks zijn gebreken, ondanks afwijkende ideeën. De DC heeft steeds haar armen wijd open gedaan. Wie zich aan de borst liet drukken, kreeg te horen: je familie laat je niet in de steek.

Volgens sommigen zal dat een van de belangrijkste dompers zijn op de proteststem. “Italianen zijn allemaal moederskindjes”, zegt een gepensioneerde Romeinse vrouw die de familieband al jaren geleden heeft doorgesneden. “Er wordt hard geroepen, maar uiteindelijk willen ze bij de familie blijven.” De christen-democratische partij heeft niet voor niets de bijnaam "Mamma DC'.

Foto: Jochies in Napels redden zichzelf met het wassen van autoruiten. Het is hier in het zuiden van Italië dat de christen-democraten het voorspelde verlies in het noorden hopen goed te maken en campagne voeren volgens het principe: een stem in ruil voor een baan, een vergunning of een aanbeveling. (Foto Ron Giling)