Kemphanen tegen de gasmonopolies

Drijven de aardgasmonopolies in Europa de gasprijzen onnodig hoog op? De grote verbruikers vinden van wel. De strijd om een vrije Europese energiemarkt gaat gepaard met dreigementen en harde verwijten.

Als kemphanen vliegen de grote verbruikers van energie en de nationale distributiebedrijven elkaar in de haren. “Monopolisten” worden de maatschappijen à la de Nederlandse Gasunie misprijzend genoemd.

Robert Witcomb, directeur van National Power, een onlangs geprivatiseerd Brits elektriciteitsproduktiebedrijf, vergelijkt ze zelf met dinosaurussen, die eeuwen geleden uitstierven omdat ze te groot en te log waren.

Over het thema van de conferentie “één energiepolitiek voor Europa” is in de verste verte geen overeenstemming te bereiken, ondanks de goede bedoelingen van de organisatoren, de Kangaroe-groep, die in 1969 werd opgericht om de vrije interne markt in Europa een duwtje in de rug te geven. De luxe omgeving van hotel Intercontinental, met uitzicht op de Tuilerieën bij het Louvre, kan daar niets aan veranderen.

De dino's passen niet in het nieuwe Europa van 1993. Ze moeten aan banden worden gelegd, vindt de Europese Commissie, want ze belemmeren een vrije handel in energie. Ze hebben veelal, zoals in Nederland, het alleenrecht op de inkoop en de distributie van aardgas en elektriciteit, bepalen eenzijdig de verkoopprijs en beheren tegelijkertijd ook nog het pijpleidingennet.

Een van de middelen waarmee de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de Gemeenschap, hun machtspositie wil breken is de introductie van “Third Party Access” (TPA). Grote ondernemingen die veel energie inkopen, moeten vrije toegang krijgen tot de nationale leidingnetten, als ze elders goedkopere contracten voor de levering van aardgas kunnen afsluiten. Dat kan overal in de Gemeenschap zijn. De Gasunie wordt dan verplicht die energie tegen een redelijke vergoeding te transporteren, mits er voldoende apaciteit in het leidingnet is.

Dow Chemical in Terneuzen verwacht veel van die verandering. Allan Wilson, de directeur energievoorziening van Dow Europa, heeft zijn werk in Zwitserland voor een dag onderbroken om het in Parijs uit te leggen, vooral aan de leden van het Europees Parlement, die binnenkort een oordeel moeten vellen over het TPA-voorstel van de Europese Commissie.

“Europa kan hiermee zijn concurrentiepositie herstellen”, zegt Wilson. In de Verenigde Staten betaalt de chemiereus Dow Chemical nu eenderde van de prijs voor aardgas die in Europa moet worden neergeteld. Hij zegt er meteen bij dat de Amerikaanse gasprijzen op dit ogenblik wel extreem laag zijn. “Maar als de markt in Europa vrij wordt, zal de prijs ook hier fors dalen. Met het verdwijnen van de monopolies zal er veel efficiënter gewerkt worden, en er komt concurrentie”.

Dow is dan weer bereid te investeren in Terneuzen, vooral in nieuwe warmtekracht-installaties waarmee de efficiëncy voor elektriciteitsopwekking fors kan worden opgevoerd, van 35 tot 75 procent. “Zoals het er nu uitziet kan dat niet. De produktie in Nederland en Duisland is in vergelijking met Amerika te duur”, zegt Wilson.

Pag.12: Gas hier drie keer duurder dan in VS

Dat geldt niet alleen voor de elektriciteitsopwekking, maar ook voor het bereiden van brandstof voor de chemieproduktie uit aardgas, legt hij uit. “Twee jaar geleden kregen we van ons moederbedrijf geen toestemming om een nieuwe ethyleen-cracker te bouwen. We hebben hier veel geïnvesteerd in de petrochemie, dus dat geef je niet zomaar op. Maar als er niets verandert in het Europese energiebeleid is het over een jaar of vijftien afgelopen met onze vestiging in Terneuzen.”

Een Belgische Europarlementariër schrikt van de cijfers die Wilson presenteert en zelfs de vertegenwoordiger van Ruhrgas, de Duitse evenknie van Gasunie, kan zijn oren niet geloven. De Nederlandse gastarieven behoren tot de laagste in Europa: 3,3 dollar per Britse thermal unit, terwijl Dow in de Verenigde Staten 1,1 dollar betaalt.

Hoe machtig de Europese monopolisten op energiebebied nu nog zijn, blijkt uit de mislukte poging van Dow, om vlak over de Nederlandse grens goedkoper aardgas in te kopen bij het Belgische Distrigas. Dit kan niet doorgaan omdat Distrigas, dat verreweg het grootste deel van zijn aanvoer in Nederland koopt, de Gasunie niet voor het hoofd wil stoten. En uit het verhaal van Torvild Aakvaag, vice-president van de Noorse maatschappij Norsk Hydro: “We moesten een paar jaar geleden geforceerd de EG-markt binnendringen, door gas tegen de prijs van kolen aan de Nederlandse elektriciteitsproducenten aan te bieden”.

Aardgas vertegenwoordigt nu een marktaandeel van 35 procent op de Westeuropese energiemarkt, en de experts voorzien een stijging tot vijftig procent in het jaar 2005. Steeds meer elektriciteitsproducenten geven de voorkeur aan het relatief schone aardgas. Door die grotere vraag zijn prijsstijgingen te verwachten en de roep van de consumenten om meer en meer concurrentie in de markt is dan ook niet verwonderlijk.

In Parijs klopten de monopolisten zichzelf gisteren op de borst, omdat zij er toch maar voor zorgen dat lange-termijncontracten worden afgesloten, waardoor de enorme investeringen voor nieuwe pijpleidingen van de grond kunnen komen. Daarmee is de zekerheid van de gasvoorziening heel wat beter gediend dan met de warrige situatie op de Amerikaanse markt, is de redenering.

Maar Norsk Hydro, toeleverancier en tegelijkertijd concurrent van enkele grote gasmaatschappijen op het Europese continent, peperde de dinosaurussen in dat ze de signalen van de markt, de ontevredenheid van de afnemers, onvoldoende oppikken. Dow Chemical gaf een aardig voorbeeld van ontevredenheid: “De enige relatie die wij met onze gasleverancier, de Gasunie, hebben, is dat we eens per jaar op een formulier moeten invullen hoeveel we willen afnemen. Zij maken dan wel uit welke prijs we moeten betalen. Onderhandelen is er niet bij”, aldus Alan Wilson. “In de Verenigde Staten wordt er zonder de monopolies ook fors geïnvesteerd in pijpleidingen.”

In de loop van dit jaar zal de Europese Ministerraad een Salomons-oordeel moeten vellen over het voorstel van de Europese Commissie om Third Party Access in te voeren. De monopolisten hangen al in de gordijnen, boos dat de Commissie niet naar hun argumenten heeft willlen luisteren. “Dit plan zal een fragmentatie en een verzwakking van de gasindustrie teweegbrengen, en het milieubeleid is er niet mee gediend”, mopperde dr. Wilfried Czernie, vice-president van Ruhrgas gisteren.