Hulpaanbod G-7 komt voor Jeltsin op cruciaal moment

MOSKOU, 2 APRIL. De timing is weer is eens perfect. Terwijl de politieke schermutselingen in Moskou aan de vooravond van een uitgebreide parlementszitting opnieuw grote hoogten bereiken, incasseert president Boris Jeltsin geld van het rijke Westen.

Zo oom, zo neef. Sovjet-president Michail Gorbatsjov deed het vorig jaar zomer op precies dezelfde manier. Toen de oppositie tegen hem de wind in de rug leek te krijgen, ging hij naar de topconferentie van de zeven geïndustrialiseerde mogendheden in Londen in de hoop er harde toezeggingen te krijgen. Het draaide uit op een compromis. Maar Gorbatsjov keerde niettemin als een tevreden mens naar huis terug, zij het dat nog geen twee maanden later een mislukte staatsgreep het begin van zijn einde zou worden.

Jeltsin is er dit keer het land niet voor uit geweest. Maar via intensieve diplomatie heeft ook hij nu een leuk pakket van de G7 weten binnen te slepen. Ook al laat Jeltsin het niet merken, zijn politieke positie is de afgelopen maanden later wel degelijk onder druk komen te staan. Het economische beleid van zijn regering is daarvoor het formele alibi. Persoonlijke machtsposities zijn de feitelijke oorzaak. Volgende week zou deze strijd om de macht in Moskou, tijdens een sessie van het uitgebreide "Congres van Volksafgevaardigden' een climax bereiken.

Hoe de verhoudingen in dat volkscongres exact liggen, is niet met goed fatsoen te voorspellen. Maar de strijd gaat, zowel inhoudelijk als persoonlijk, tussen vijf groepen: het Jeltsin-team, de gematigde economische critici rond mensen als voormalig Gorbatsjov-adviseur Jevgeni Jasin, de harde economische oppositie van de econoom Nikolaj Petrakov (eveneens voormalig adviseur van Gorbatsjov, die een jaar geleden vond dat de president te langzaam ging maar Jeltsin nu een te grote snelheid en eenzijdigheid verwijt), de club van parlementsvoorzitter Ruslan Chasboelatov die een machtspositie voor de volksvertegenwoordiging (en dus voor hemzelf) opeist en de her en der ronddolende communisten die nog altijd een derde van het parlement domineren.

De eerste de vleugel wordt gepresenteerd door vice-premier Gennadi Boerboelis (na Jeltsin de tweede man in Rusland) en diens adjunct Jegor Gaidar, die respectievelijk verantwoordelijk zijn voor het politieke en economische beleid. Beiden hebben de laatste maanden veel weerstand opgeroepen. Boerboelis omdat hij onscrupuleus in de weer is met het opbouwen van een nieuwe politieke clan, die loyaal is aan Jeltsin en hem.

Gaidair ligt onder vuur omdat hij nagenoeg compromisloos wil voortgaan op de weg van versnelde liberalisering der economie. De vrije prijzen zijn daarvoor het symbool, dat iedere burger begrijpt omdat het een rechtstreekse aanslag is op de portemonnee. Gaidar heeft de laatste weken weliswaar wat concessies gedaan. De krediet-faciliteiten aan de bedrijven zijn versoepeld, zodat de golf van faillissementen nog even is uitgesteld, en de vrije benzineprijs is nog even vooruitgeschoven. Maar daarmee heeft hij zijn oppositie nog niet kunnen verzoenen. Zijn chefs Jeltsin en Boerboelis lijken dat ook niet te willen. “Deze regering is dapper, eensgezind, jong en hervormingsgezind”, aldus Jeltsin gisteren tijdens het bezoek van de Tsjechoslowaakse president Vaclav Havel aan Moskou. “Dit team ga ik niet aan de honden voeren”. Het aftreden van Sergej Sjachrai (derde vice-premier) eergisteren is het laatste offer geweest.

Nu het IMF met geld over de brug komt, kunnen ze zich dat wellicht ook veroorloven. Want dankzij de kredieten kan de regering-Jeltsin het hervormingsprogramma wat stroomlijnen zonder dat de roebel (hét hoofdthema van de monetairist Gaidar) onmiddellijk in gevaar komt. Het zal de kritiek van Jasin en Petrakov wat kunnen verzachten. Deze economen hebben er voor gewaarschuwd dat stabilisatie van de Russische munt maar één kant van het verhaal is. Zodra de overheid de bankbiljetten-pers weer moet laten draaien (om het ambtenaren-apparaat uit te betalen en om de credieten te verstrekken, die onlangs aan de bedrijven zijn toegezegd) zal de vrije val weer voortgaan en blijkt er structureel niets te zijn gewonnen, aldus Petrakov. Hij pleit daarom steeds voor prioriteit aan de privatiseringen.

Mocht Jeltsin er via het IMF in zijn geslaagd om deze kritiek te temperen, dan zullen de vierde en vijfde groep zich volgende week tijdens het volkscongres geïsoleerd voelen. Want parlementsvoorzitter Chasboelatov heeft zijn oppositie in woord tot nu toe steeds opgehangen aan het economische debat, ook al gaat het hem om politieke macht. En de ex-communisten hebben geen eigen positie en zijn hooguit stoorzenders.

Met hun financiële toezeggingen hebben Washington en Bonn dan ook op een cruciaal moment geïntervenieerd in de Russische politiek. Maar of het ook een fundamentele ingreep is in de economie van Rusland, zal nog wel even de vraag blijven.