Een paarse toekomst

Het ging gisteren in de Tweede Kamer over euthanasie en daarom impliciet over de machtsverhoudingen in het land. De afgelopen vijftien jaar is deze gevoelige zaak in coalities van diverse samenstelling besproken, maar nooit geregeld.

De constante factor was telkens het CDA; aan de wisselende partners van deze partij de taak uit te leggen waarom ze als regeringsverantwoordelijke een ander "principieel' standpunt innamen dan in hun oppositieperiode. Het begint zo langzamerhand een vertrouwde rolverdeling te worden. Gisteren kon de VVD de PvdA wegens onstandvastigheid kapittelen zoals drie jaar geleden de PvdA de VVD kon verwijten onder het juk van het CDA te zijn doorgegaan. Wie met het CDA wil regeren moet daarvoor nu eenmaal een prijs betalen. Woordvoerder Kohnstamm van D66, de partij die op dit punt dank zij permanente oppositie tot nu toe brandschoon is gebleven, moest gisteren dan ook enigszins gelaten concluderen: “De niet-confessionele meerderheid die al sinds jaar en dag in deze Kamer bestaat, is er daarom nog steeds niet in geslaagd haar opvattingen over goed en kwaad bij het vraagstuk van euthanasie en hulp bij zelfdoding wettelijk te vertalen”.

De euthanasiekwestie is hèt voorbeeld dat D66-leider Van Mierlo altijd hanteert als hij de machtspositie van het CDA aan de orde wil stellen. In deze zaak blijkt altijd maar weer dat een minderheid regelgeving waarvoor een parlementaire meerderheid bestaat, kan blokkeren. Eenvoudigweg, omdat de partijen die samen de meerderheid vormen niet met elkaar in één kabinet wensen te zitten. Of, nòg niet wensen te zitten. Want uitgesloten wordt er tegenwoordig niets meer en sinds vorige week is er zelfs het "paars regeerakkoord'. Een programma dat de basis moet vormen van regeringssamenwerking tussen PvdA, VVD en D66, geschreven door de politieke jongerenorganisaties Jonge Socialisten, JOVD, en Jonge Democraten. “Paars staat hierbij voor het samengaan van rood en blauw, de PvdA en de VVD, de twee uitersten binnen de coalitie”, aldus de inleiding. Dat ze met hun politieke cocktail uitkomen op de door katholieken in de vastentijd gehanteerde kleur paars, zal wel toeval zijn. Maar een feit is wel dat de partijen in hun streven het CDA uit te sluiten, heel wat katholiek pragmatisme tonen om tot een dergelijk akkoord te komen. Een paarse coalitie; er valt heel wat bij te dromen.

Eén ding is zeker: Kamervoorzitter Deetman hoeft niet bang te zijn dat zijn nieuwe vergaderzaal niet zal vollopen bij een coalitie bestaande uit PvdA, VVD en D66. Wat in de voormalige balzaal de laatste decennia niet meer is gelukt zal dan aan de orde van de dag zijn: volop bal. Lubbers als oppositieleider, Van Mierlo als premier, Wiegel en Wallage als vice-premiers. Ach ja, de schaarse momenten dat het nog eens laat wordt in Den Haag, willen de speculaties wel eens wild worden.

Hoewel, speculaties? Afgezien van de provocaties (politieke functies zullen het staatshoofd worden ontnomen, afschaffen van het "God zij met ons op de munten') toont het paarse akkoord nog eens aan dat de programmatische verschillen tussen PvdA, VVD en D66 niet meer zo groot zijn, althans zijn te overbruggen. Het gaat vooral om de mentaliteit. Het aardige van het paars regeerakkoord is het non-conformisme dat er uit blijkt. Dat de JOVD links van de VVD opereert, staat bij wijze van spreken in de statuten. Daarvoor zijn ze ook "onafhankelijk'. Wee degene die de JOVD als jongerenorganistie van de VVD bestempelt, zoals onlangs nog eens bleek in de brievenrubriek van deze krant. Dat er een soort personele unie bestaat tussen JOVD en VVD (Wiegel was ooit JOVD-voorzitter, Nijpels was het, De Grave was het), dat de JOVD op een eigen hoekje kan rekenen in het VVD-partijblad, dat de JOVD altijd nadrukkelijk aanwezig is op VVD-ledenvergaderingen wordt voor het gemak maar even vergeten, maar dit terzijde.

Interessanter is de positie van de Jonge Socialisten. Ooit, toen de jonge heer Rottenberg nog voorzitter van die club was, kon de PvdA niet radicaal genoeg zijn. Maar terwille van een coalitie zonder CDA zijn de PvdA-jongeren bereid veel van het verleden te vergeten. De WAO-uitkeringen mogen worden beperkt, de koppeling tussen lonen en uitkeringen is geen automatisme, wie ziek is, moet vakantiedagen inleveren en de algemeen verbindend verklaring van CAO's hoeft geen betrekking meer te hebben op het niveau van de lonen in de bedrijfstak.

Als de jongeren al bereid zijn die horden te nemen, waarom zouden de ouderen dan achterblijven? Andersom leggen de liberale jongeren zich in het paarse regeerakkoord vast op stabilisering van de lastendruk waar hun politieke leidsmannen in de Tweede Kamer nog zeggen dat de lastendruk omlaag moet. Maar ook dit mag geen onoverkomelijk probleem zijn. Per slot van rekening tekende de VVD in de vorige coalitie met het CDA nog voor een dergelijke passage.

De defensie-politiek, de andere klassieke tegenstelling tussen PvdA en VVD, wordt vanuit het buitenland vanzelf opgelost. Weliswaar had de liberale woordvoerster Heemskerck Pillis-Duvekot het deze week in een reactie op de jongste defensieplannen van minister Ter Beek nog over een reële dreiging uit het Oosten, maar die opmerking paste toch meer in de categorie: lief zijn voor de VVD stemmende beroepsmilitair.

De jongeren baseren zich op de werkelijke ontwikkelingen en constateren dat de in West-Europa gestationeerde strijdkrachten kunnen worden verkleind en moeten gaan opereren in flexibele en sneller inzetbare eenheden. De jongeren hebben veel berip voor wederzijdse gevoeligheden. Daarom wordt er zelfs niet moeilijk gedaan over het "vooralsnog'voortbestaan van de NAVO.

Van de jongeren kan het paarse kabinet morgen beginnen. De ouderen zijn voorzichtiger, maar zeggen in elk geval geen "nee' meer. Hoewel beide partijen het ontkennen, zal afkeer van het CDA de belangrijkste drijfveer van een heidense coalitie zijn. Als er maar genoeg aversie is. Wie na twee jaar regeren met het CDA de deplorabele toestand van de PvdA bekijkt en die van de VVD na zeven jaar regeren met het CDA nog eens in herinnering roept, weet dat er aan het kweken van die aversie volop wordt gewerkt.