Kohls onbegrijpelijke blunder

Weinig internationale leiders hebben de afgelopen tien jaar zoveel bijgedragen tot de internationale stabiliteit als Helmut Kohl. Tegen die achtergrond zijn twee recente beoordelingsfouten van de Duitse kanselier des te verbazingwekkender en des te vervelender voor Duitslands bondgenoten in het buitenland.

De schadelijkste blunder was de scheldpartij van Kohl op joden die hem hekelden wegens de thee en de sympathie die hij de Oostenrijkse president Waldheim had aangeboden. Waldheim verkeert in de slotfase van een presidentschap dat hij dankt aan de Oostenrijkers kiezers die bereid waren zijn jeugdzonden in het nazi-leger op de Balkan over het hoofd te zien. Kohl lijkt zich bij dat Oostenrijkse electoraat aan te sluiten met de vaststelling dat niemand perfect is, behalve misschien hijzelf.

“Wie ik hier in München ontmoet, bepaal ik als kanselier zelf wel”, bulderde Kohl zaterdag op de Duitse televisie, een dag nadat hij Waldheim in de Beierse hoofdstad had ontvangen. “Ik heb daarover geen advies nodig.” Hij mist of ontwijkt daarmee de kern van de zaak.

Niemand betwist het "recht' van de kanselier om zijn gasten zelf uit te kiezen. Wat ter discussie staat is of deze keus van wijsheid en fijngevoeligheid getuigt. Of hij dat nu leuk vindt of niet, Kohl is de Duitse natie en de wereldgemeenschap verantwoording verschuldigd bij daden die herinneringen aan het nazitijdperk oproepen.

Het Joods Wereldcongres heeft terecht uitgehaald naar het besluit van Kohl om de al sinds zijn verkiezing in 1986 door Westerse leiders gemeden Waldheim te ontvangen.

Kohl heeft zijn beoordelingsfout nog verergerd door een misplaatste aanval te lanceren op het Joods Wereldcongres, omdat dit zich tegen de Duitse vereniging zou hebben uitgesproken. Dat is door de joodse organisatie stelselmatig ontkend. Maar zelfs als Kohl gelijk zou hebben, zou het Joods Wereldcongres zich in het goede gezelschap bevinden van - onder andere - de Britse en de Franse regering.

De kanselier speelt met vuur. Hij gebruikt de vereniging, Duitslands meest emitionele nationale kwestie, als een schild tegen kritiek van joden op zijn optreden. Intussen moet hij zich bewust zijn van zowel de symbolische betekenis als van de de werkelijke gevaren die zijn uitspraken oproepen. Zijn niet erg versluierde boodschap luidt dat sommige buitenlanders niet het recht hebben een oordeel te vellen over Duitse daden.

Die boodschap komt uitgerekend van een leider die vorige maand in Washington openlijk in het Amerikaanse politieke proces ingreep, met een onnodig warme steunbetuiging aan zijn gastheer, president George Bush. Kohls woorden op een persconferentie in het Witte Huis overschreden de grenzen van wat voor een bezoekende buitenlandse leider gepast of geboden is.

Dit kleffe optreden was Kohls tweede raadselachtige beoordelingsfout.

Wellicht probeerde Kohl Bush te troosten omdat hij er niet in is geslaagd de impasse in de GATT-onderhandelingen te doorbreken met Europese concessies. Deze impasse heeft te maken met ingewikkelde kwesties die Kohl natuurlijk niet in zijn eentje kan oplossen. Het is oneerlijk hem, of enige andere individuele leider, de schuld te geven, net zoals het oneerlijk is de impasse af te schilderen als een illustratie van de "nieuwe assertiviteit' van Duitsland. Mijn bezwaar tegen Kohls recente optreden is van een andere aard.

De Duitse vereniging maakte een eind aan de beperkte Duitse soevereiniteit. De beslissingen van Duitsland in handelsbesprekingen, of bij de erkenning van de afgescheiden Joegoslavische republieken, moeten worden beoordeeld op hun inhoud en gevolgen en niet op het feit dat het Duitsland is dat ze neemt. De ontmoeting met Waldheim en het vervolgens afsnauwen van joden die daar kritiek op hebben, zijn echter feiten die in een geheel andere categorie vallen.

Tijdens de Koude Oorlog, in de lange speurtocht naar veiligheid, eenheid en de stabiliteit die de Duitsers dierbaar is, hebben Duitse politici herhaaldelijk gevraagd niet in een uitzonderingspositie te worden geplaatst - niet te worden geïsoleerd binnen het Atlantisch Bondgenootschap en niet te worden gevraagd speciale lasten te dragen. Dat was een oprechte wens die door de bondgenoten, om te beginnen door Amerika, werd gehonoreerd.

Kohl zelf heeft Duitsland nu in een uitzonderingspositie geplaatst met deze ongelukkige ontmoeting, een ontmoeting die geen enkele andere Westerse politieke leider voor zijn rekening zou nemen. Hij heeft een man gesteund en gerehabiliteerd, die het symbool is geworden van onverschilligheid tegenover anti-semitisme en van bewust geheugenverlies met betrekking tot de verschrikkingen van het nazitijdperk. Er zijn woorden om een dergelijk door Kohl vertoond gedrag te omschrijven. "Assertief' is daar niet bij.

© The Washington Post/ NRC Handelsblad