Kaderbrief Kok mikt op concensus

DEN HAAG, 1 APRIL. “Ruding koos de confrontatie, Kok kiest voor een adempauze. Uitstel van executie.” In de wandelgangen van de Eerste Kamer zet een CDA-senator vraagtekens bij de Kaderbrief die minister Kok (financiën) maandag naar zijn collega's heeft gestuurd.

In deze brief - die vrijdag in de ministerraad wordt besproken - geeft Kok het budgettaire kader aan van de begroting 1993 en maakt hij een tussenstand op van de begroting van dit jaar. In de kabinetten Lubbers I en II gaf CDA-minister Ruding in de Kaderbrief naast de inventarisatie van de financiële problemen ook heel concreet per departement aan hoe die problemen moeten worden opgelost. Confrontatie. Zijn opvolger kiest bewust voor een andere koers. De ministerraad moet in gezamelijk overleg een oplossing vinden voor de financiële problemen. Concensus.

Maandag liet Kok zijn collega's weten dat er de komende weken een beslissing moet worden genomen over 1,4 miljard gulden bezuinigingen; het bedrag dat nog "open' stond van de Miljoennnota 1992. Daarnaast moeten minister De Vries (sociale zaken) 1,8 miljard gulden en staatssecretaris Simons (volksgezondheid) 0,2 miljard op hun eigen begrotingen bezuinigen. In totaal 3,4 miljard gulden.

Anticiperend op de Kaderbrief adviseerde de Centraal Economische Commissie om voor een bedrag van 6 miljard gulden te bezuinigen. Bijna twee keer zoveel als minister Kok heeft voorgesteld. Als het kabinet ook nog de lasten zou willen verlichten, komt daar een bedrag van 2 à 2,5 miljard gulden bovenop.

Kok gebruikt een belastingmeevaller van vorig jaar - ongeveer 1 miljard gulden - om de tegenvallende inkomsten ontstaan door de verslechterde economische situatie op te vangen. Door deze meevaller in de begroting 1991 kan de verkoop van staatsdeelnemingen en HBO-gebouwen met een jaar worden uitgesteld. Opbrengst (dus geen bezuinigingen in 1993) 1,5 miljard gulden.

De verslechterde economische ontwikkeling noopt in eerste instantie niet tot extra bezuinigingen, maar Kok schetst in de Kaderbrief wel een “aantal majeure dreigingen” die niet in de financiële analyse zijn verwerkt. “De volgende dreigingen springen daarbij in het oog”: de EG-afdrachten, de tijdige uitvoering van afgesproken maatregelen uit de Tussenbalans, de opvangskosten van asielzoekers en de arbeidsvoorwaarden collectieve sector.

Kok wil nieuwe tegenvallers opvangen door de uitgaven van de departementen volgend jaar niet, of niet volledig, te compenseren voor inflatie (lees: bezuinigen). Kok heeft zichzelf een "speelruimte' gecreëerd van ongeveer 1,3 miljard gulden.

De extra EG-afdrachten kunnen op ongeveer 200 miljoen gulden worden geraamd. Dit jaar wordt 250 miljoen gulden extra uitgetrokken voor de opvang van asielzoekers en voor volgend jaar is zo'n bedrag niet onrealistisch.

“Voorts moeten enkele serieuze dreigingen op het vlak van de arbeidsvoorwaarden worden gesignaleerd”, schrijft Kok. De onderhandelingen tussen minister Dales (binnenlandse zaken) en de ambtenarenbonden zijn voor onbepaalde tijd opgeschort omdat het bod van het kabinet (3 procent) en de salariseis van de bonden (4,25 procent) te ver uit elkaar liggen. In de zogenoemde gepremieerde en gesubsidieerde sector (zieken- en bejaardenhuizen) staat tegenover het 3 procentsbod van het kabinet een eis van zes procent. Ter illustratie: één procentpunt loonsverhoging voor ambtenaren en werknemers in de gezondheidszorg kost de schatkist ruim 800 miljoen gulden.

Deze drie bedragen opgeteld (200 plus 250 plus 800) betekent dat 96 procent van de ruimte van 1,3 miljard gulden is verbruikt. Dan is nog geen rekening gehouden met extra geld voor het GOS.

Volgens Kok moet het kabinet zich “in eerste instantie concentreren op de keuzen die primair van belang zijn om de gezondmaking van de overheidsfinanciën voort te zetten conform de bij Regeerakkoord gemaakt afspraken”. Pas daarna kan over een lastenverlichting worden gesproken. De koopkracht van deze groep daalt volgend jaar het sterkst (0,5 procent).

“Een en ander kan in de zomer worden geconcretiseerd”, schrijft Kok in de Kaderbrief. Voor het plan van minister De Vries (sociale zaken) om volgend jaar de lasten voor burgers en bedrijfsleven met 2,5 miljard gulden te verlichten, lijkt voorlopig geen geld te zijn. Immers, dit zou extra bezuinigen betekenen en daarover zei Kok gisteren in de Eerste Kamer dat dat extra bezuinigingen “maakbaar, haalbaar en incasseerbaar” moeten zijn. Nieuwe bezuinigingen kunnen de “kwaliteit en aard van de collectieve voorzieningen” in gevaar brengen”, aldus Kok. Het CDA is aan zet.