Auschwitz: "niet vier maar 1,5 mln doden'

WARSCHAU/ROTTERDAM, 26 MAART. In het nazi-concentratiekamp Auschwitz-Birkenau zijn in de oorlog niet vier miljoen mensen vermoord, maar anderhalf miljoen. Dat hebben joodse en Poolse woordvoerders gisteren in Warschau gezegd.

De Poolse historicus Wladyslaw Bartoszewski, lid van de Raad voor Dialoog tussen Polen en Joden, die zelf een half jaar in Auschwitz gevangen zat, zei gisteren dat het getal van anderhalf miljoen slachtoffers is gebaseerd op Duitse documenten die onlangs door de Russische autoriteiten aan Polen zijn teruggegeven. De documenten zijn afkomstig uit het - tot 1990 geheim gehouden - "Speciaal archief' met Wehrmachts- en SS-stukken in Moskou. Diverse landen, waaronder Nederland, voeren op dit ogenblik onderhandelingen met Moskou om documenten terug te krijgen. De documenten werden in 1945 onder andere uit Berlijn naar Moskou overgebracht. Daaronder bevonden zich de officiële dodenschattingen van de concentratie- en vernietigingskampen.

Na de oorlog stelden Sovjet-commissies dat in Auschwitz vier miljoen mensen zijn vermoord; dat dodental is sindsdien door Sovjet- en Poolse autoriteiten gehanteerd. Overlevenden van de vernietigingskampen en leden van het niet-communistische Poolse verzet hebben overigens altijd lagere schattingen gehanteerd.

Bartoszewski, die door Israel gerekend wordt tot de "rechtvaardige' niet-joden uit de Tweede Wereldoorlog, onder meer omdat hij deelnam aan Poolse verzetsorganisaties die joden hielpen, en die thans Pools ambassadeur in Wenen is, zei gisteren dat op basis van de nieuwe gegevens de officiële plaquettes bij de kampen Auschwitz en Birkenau worden gewijzigd. Op de herinneringsplaquette bij Auschwitz zal dan tevens worden vermeld dat er “vooral joden” zijn vermoord. Tot nu toe vermeldt de herdenkingsplaquette bij Auschwitz dat daar “vooral Polen” om het leven zijn gebracht.

Pag 5:

"Dodental Auschwitz lager dan aangenomen'

De nieuwe tekst zal volgens Bartoszewski luiden: “Moge deze plaats, waar anderhalf miljoen mannen, vrouwen en kinderen, vooral joden, uit diverse landen van Europa zijn vermoord, voor eeuwen een schreeuw van wanhoop en waarschuwing aan de mensheid blijven.” De plaquette van Birkenau zal de tekst dragen: “Ter herinnering aan de ontelbare slachtoffers van de nazi-genocide uit Polen en andere landen van bezet Europa, joden, Polen, zigeuners, Sovjet-krijgsgevangenen en anderen, die leden en stierven in het kamp en de gaskamers.”

Volgens J. Houwink ten Cate van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie in Amsterdam heeft er nooit zekerheid over het aantal slachtoffers van Auschwitz bestaan. Bij de berekeningen wordt onderscheid gemaakt tussen mensen die in het kamp geleefd hebben (circa 470.000 van wie er in Auschwitz ongeveer 261.000 zijn omgekomen) en mensen die direct na aankomst en "selectie' op het station van Auschwitz-Birkenau in de gaskamers werden vermoord. Door de politieke afdeling van het kamp is de officiële registratie gedurende de oorlogsjaren naar Berlijn gestuurd en uiteindelijk waarschijnlijk in het archief in Moskou terechtgekomen; de afschriften bleven in het kamp achter, maar zijn daar in januari 1945 vernietigd.

Al direct na de oorlog bestond er grote onduidelijkheid over het aantal direct vermoorde slachtoffers. Kampcommandant R. Höss sprak vlak na de Duitse capitulatie over 2,5 miljoen doden terwijl M. Grabner, de leider van de politieke afdeling van de SS in Auschwitz, het op minstens drie miljoen slachtoffers hield. Door overlevenden van Auschwitz werden getallen genoemd die tussen de 1,75 en vier miljoen slachtoffers lagen. Houwink ten Cate zegt dat de in Moskou aangetroffen documenten (hij spreekt in dit verband van “de grootste archiefvondst van na 1945”) een totaal nieuw licht kunnen werpen op de geschiedenis, vooral wat betreft het Duitse bezettings- en vervolgingsbeleid. Over de Moskouse documenten die voor Nederland van belang zijn, worden de teruggave-onderhandelingen gevoerd door het Algemeen Rijksarchief in Den Haag en het ministerie van buitenlandse zaken.