Alleen Belgische koning kan aan tijdstip "Tik Tak' tornen

Tik Tak, vanaf maandag dagelijks om 17.55u via BRT TV1. Iedere ochtend om 8.30u zendt Kindernet het programma ook uit.

In Nederland hoeft Mart Smeets maar een oprisping te voelen, of het kinderprogramma Sesamstraat wordt er voor aan de kant geschoven. De uitzendingen van de Olympische Winterspelen van de afgelopen weken toonden die sportterreur opnieuw. De NOS kan voor zulk respectloos gesol met kinderen niet genoeg gestraft worden.

Hoe belangrijk het is om tv-programma's voor kleine kinderen elke avond op een vast tijdstip uit te zenden, begrijpen ze in België beter dan in Nederland. Elke avond om klokslag zes (vanaf aanstaande maandag om vijf voor zes) wordt op TV1 van de BRT het peuterprogramma Tik Tak uitgezonden. Alleen als de koning aftreedt zal de BRT daaraan tornen.

Tik Tak is, voor zover bekend, het enige televisieprogramma ter wereld dat speciaal voor de allerkleinste kijkers wordt gemaakt.

Het is een fascinerend animatieprogramma van vijf minuten. Begeleid door jaren vijftig-achtige muziekjes zien we balletjes trappen op en af stuiteren, en poppetjes, bij voorbeeld kikkers, op geblokte ondergrondjes heen en weer springen. Die animaties worden afgewisseld met close up-beelden van peuters, die meestal zitten te spelen of eten, en - heel belangrijk - van dieren in de dierentuin. Vaak wordt de opname van het dier als een soort puzzel, stukje voor stukje onthuld. De spanning kan hierdoor hoog oplopen onder de kijkers. Daar tussendoor verschijnen nog draaiende, kleurige abstracte vormen op het scherm. Met een kijkje in een bewegend plaatjesboek sluit iedere uitzending van Tik Tak af. Baby's van zeven maanden kunnen al geboeid zijn door dit programma, heb ik gemerkt. En mijn zoontje staat niet alleen.

Tik Tak, in 1980-'81 voor de BRT ontwikkeld door de Vlaamse animator Mil Lenssens, is een enorm succes gebleken. In de afgelopen tien jaar hebben 25 landen afleveringen van de serie gekocht, onder meer Dubai, Saoedie-Arabië, Australië, Israel en Zweden. Tik Tak is inmiddels het beste export-artikel van de BRT. Lenssens zat met zijn handen in zijn haar toen hij de opdracht kreeg om het programma voor peuters te maken. “Zoiets bestond niet. We hadden een heel team van pedagogen en psychologen, maar die zeiden alleen hoe het niet moest. Mijn dochter had indertijd een nichtje op bezoek en het enige tv-programma waar die kleine echt in geïntereseerd was, waren de draaiende balletjes bij de wekelijkse lotto-trekking. Toen wist ik: het moet bewegen. Beweging spreekt kinderen aan. Beweging van herkenbare dingen, begeleid door muziek. En veel herhalingen, met kleine variaties voor de verrassing. Je moet geen verhaal willen vertellen, dat snappen hele kleintjes toch niet, ook niet als je het heel traag en duidelijk vertelt. Het moet eerder snel van beeldritme zijn, want kinderen nemen veel sneller beelden op dan volwassenen.” Op die grondslag maakte Lenssens de afgelopen tien jaar Tik Tak. Hij is er eind vorig jaar mee gestopt. Niet alleen omdat hij van de vervroegde uittredingsregeling gebruik maakte. Maar ook omdat eind vorig jaar precies 366 afleveringen van Tik Tak klaar waren. Vanaf begin dit jaar is er dus voor iedere dag een aflevering (en één extra voor een schrikkeljaar), en die worden voortaan ieder jaar herhaald.

Een van de dingen die ik als oudere kijker bijzonder waardeer is de pretentieloosheid waarmee het programma gemaakt wordt. Hoe knullig sommige animaties ook aandoen (zeker in onze met computerfoefjes verwende ogen), ze zijn altijd effectief.

Moet je kinderen van 0 tot 3 al met een speciaal programma naar het tv-scherm lokken? Mil Lenssens heeft daar zo zijn eigen ideeën over. “Ach, het scherm staat toch aan. En dan kunt ge beter een paar balletjes laten dansen voor de kinderen, dan 'n groenen Hulk uit het raam laten springen.”