De klap van de vuurwerkfabriek dreunt nog na in Culemborg

CULEMBORG, 14 FEBR. De Diefdijk tussen Culemborg en Vianen draagt nog de sporen van een tornado. Boerderijen staan troosteloos dichtgespijkerd, met grote zeilen over het dak. Van een houten schuur steken alleen de spanten nog in de lucht. Aan de andere kant van de dijk oogt het onschuldig. Een bunker met een kale betonnen plaats, een siervijvertje en verder weiland. Alleen een bord met ”Rot op naar Rottumeroog' wijst er op dat hier op 14 februari 1991 om kwart voor twaalf nog MS Vuurwerkfabriek BV stond. De ”klap van Culemborg' dreunt nog steeds na.

“Valentijnsdag, hè. Een dag om nooit te vergeten”, lacht veehouder C. Uittenboogaard bitter. Zijn boerderij staat pal tegenover de onheilsplek; alleen de Diefdijk loopt ertussen. “Die dijk is onze redding geweest. Ik was net twee dagen uit het ziekenhuis en een kennis kwam op bezoek om te vragen hoe het ging. We wilden in de keuken aan de tafel gaan zitten, maar opeens vloog alles weg. Zo'n vijf à zeven minuten was het aardedonker. We zagen niks meer, midden op de dag.”

De ontploffing had plaats in de bijgebouwen (de bunker bleef heel) en eiste twee levens - de dochter van fabriekseigenaar H. Koolen en haar man -, dertig gewonden en een schade van naar schatting vier miljoen gulden. Vijftien jaar pionierswerk van Koolen, dat hem een wereldreputatie had bezorgd, ging de lucht in. Na drie dagen had een legertje militairen in de omliggende weilanden 22 ton puin verzameld.

Uittenboogaard weet van een schipper op de Lek bij Ameide, zo'n vijftien kilometer verderop, wiens boot op het tijdstip van de ontploffing opeens dwars sloeg. De veehouder prijst zich, met gemengde gevoelens, gelukkig. Jarenlang voerde hij een vergeefse strijd tegen de vestiging van de fabriek op een steenworp afstand van zijn huis. “De gemeente Culemborg en de mensen van het Korps Controleurs Gevaarlijke Stoffen van defensie zeiden tegen me: Hebt u soms verstand van vuurwerk?”, memoreert Uittenboogaard honend. Een complicerende factor was dat de veehouder in het Zuidhollandse Vianen woont en dat de grens met het Gelderse Culemborg precies over de Diefdijk loopt. Dat belemmerde de bewoners in hun mogelijkheden om bezwaar aan te tekenen.

Nadat hij alle procedures had verloren, besloot de veehouder een stevige verzekering af te sluiten. Dat was de redding van zijn bedrijf. De boerderij staat er nu weer piekfijn bij, ofschoon bouwvakkers nog in- en uitlopen. Maar de psychische schade is nog lang niet hersteld.

Bij buurman J. Martens is het niet anders. Na jarenlang ploeteren had hij een fraaie boerderij gebouwd. “Mijn eerste gedachte was: goh, wat heb ik m'n huis slecht gebouwd. Maar toen ik mijn dochter onder het bloed zag besefte ik wat er gebeurd was.” Sinds de klap zit de 50-jarige Martens overspannen thuis. “Elke dag leef je er mee. Het meest ongevoelige aan de kwestie is dat we nooit een reactie van de vuurwerkfabriek hebben gekregen.” De 14-jarige dochter van Martens sluit binnenkort haar bezoeken aan een therapeut af. De glassplinters in haar hoofd doen nog steeds pijn als ze haar haar kamt en af en toe groeit er een splinter uit haar oog.

Martens en Uittenboogaard zijn nog zo fortuinlijk dat zij hun huis voldoende hadden verzekerd. De andere buren troffen het slechter. Zij waren te laag verzekerd of om religieuze redenen helemaal niet. Hun huizen bieden nog dezelfde aanblik als een jaar geleden. Over de vergoeding van de schade is nog steeds een juridisch steekspel gaande.

MS Vuurwerk BV bleek slechts voor een miljoen verzekerd, bij een combinatie van maatschappijen. Aegon heeft daarin met zestig procent het grootste belang. Omdat de oorzaak van de ontploffing niet is vastgesteld voelden de maatschappijen zich niet verplicht de schade te vergoeden. Pas nadat de gedupeerden half december met gerechtelijke stappen dreigden kwam de dag erop de toezegging dat er een oplossing zou komen.

Onlangs kwam de verzekeringscombinatie met het voorstel dat de gemeenten Culemborg en Vianen en de verzekeraars van de omwonenden hun claims niet zouden verhalen op de fabriek. Samen met drie ton uit het vermogen van Koolen zou de verzekeringscombinatie net voldoende geld overhouden om de schade te vergoeden van de mensen die niet of onderverzekerd waren. Voor Aegon is dit bod niet onaantrekkelijk, aangezien dit bedrijf tevens de boedel van Uittenboogaard verzekert, die naar zijn zeggen een miljoen gulden schade heeft. Een woordvoerder van Aegon verklaart desgevraagd dat het bedrijf geen commentaar geeft over zijn klanten.

Uiterlijk vandaag wilden de maatschappijen uitsluitsel. De afgelopen dagen maakten taxateurs nog eens een ronde langs alle panden. Het gemeentebestuur van Culemborg heeft dinsdag in navolging van Vianen besloten zijn claim te handhaven, zij het voorlopig. Beide gemeenten zitten samen voor bijna een miljoen gulden in het schip. De gemeenten willen eerst hun positie bij de landsadvocaat toetsen, verklaart gemeentevoorlichter J. Nijsen. Ze willen voorkomen dat vergoedingen van de provincies vervallen als zij hun claim intrekken.

De gedupeerden hebben nog een ander probleem aan hun hoofd. Twee weken na het ongeluk had de zoon van Koolen al een nieuw vuurwerkbedrijf opgericht, Skylight BV. Een eerste poging om op dezelfde plek een nieuwe fabriek te bouwen mislukte op administratieve gronden. De gemeente Culemborg houdt nog een slag om de arm. ”Politiek' is al duidelijk gemaakt dat men de fabriek ”liever niet' terug heeft op die plek, verklaart Nijsen. Maar de gemeente moet nu eenmaal de gangbare procedures toepassen. De 68-jarige Koolen weigert ieder commentaar. “Over welke vuurwerkfabriek hebt u het?”