Notariële akte

Een paar weken geleden werd ik geconfronteerd met een curieus probleem. Op advies van de belastingconsulent van een familievennootschap was een pakket nieuwe aandelen uitgegeven, verdeeld over verschillende leden van de familie. Een van hen had de verkregen aandelen op zijn beurt aan een ander overgedragen en van deze was het pakketje nog een paar keer op een ander overgegaan.

Wanneer na een jaar of tien iemand probeert uit te zoeken hoe de aandelen precies verdeeld zijn komt hij er niet uit. Het aandeelhoudersregister is niet bijgewerkt. Notulen van een algemene aandeelhoudersvergadering waarin tot emissie besloten is zijn er niet. Er komen wel een paar aktes van overdracht boven water maar de daarin vermelde namen en voorletters kloppen niet. Of bij de opvolgende overdrachten de blokkeringsbepalingen uit de statuten van de bv in acht zijn genomen is niet duidelijk. Wel heeft iemand ooit, zo blijkt uit de boekhouding, een bedrag naar de rekening van de vennootschap overgemaakt dat kennelijk bedoeld was als storting op het omstreeks die tijd uitgegeven pakket. Gelukkig hebben de betrokkenen onderling geen ruzie. Zij sluiten een vaststellingsovereenkomst, waarin de meest waarschijnlijke rechtstoestand wordt vastgelegd, en werken het aandeelhoudersregister dienovereenkomstig bij.

Men zal zich afvragen hoe het mogelijk is dat dit soort onzekerheden over het aandeelhouderschap bestaat. Het antwoord daarop is heel eenvoudig. Uitgifte van aandelen is naar Nederlands recht een vormvrije handeling. Mondelinge overeenstemming tussen de betrokkenen is in beginsel voldoende. Voor overdracht is een akte vereist, maar iedere leek is gerechtigd zo'n akte op te maken. Register van aandeelhouders? De wet schrijft voor dat elke bv zo'n ding moet hebben en dat iedere verandering daarin moet worden aangetekend. Maar de geldigheid van emissies en overdrachten is niet afhankelijk van het al of niet bijhouden van het aandeelhoudersregister. Kortom: de regeling in Nederland is nogal primitief.

Krijgt de Tweede Kamer haar zin dan gaat dat binnenkort veranderen. Drie dagen geleden is een amendement aanvaard op het wetsvoorstel tot regeling van de overdracht van aandelen. Volgens het amendement zal vanaf de invoering van de wet voor iedere uitgifte of overdracht van aandelen op naam een notariële akte vereist zijn. Een uitzondering wordt alleen gemaakt voor aandelen in beurs-nv's. Aannemelijk is dat deze regeling ten gevolge zal hebben dat problemen als hierboven beschreven zich in de toekomst nauwelijks meer zullen voordoen.

Het zojuist aangenomen amendement wijzigt de opzet van het wetsvoorstel aanzienlijk. Volgens het oorspronkelijke voorstel zou emissie en overdracht ook kunnen geschieden bij onderhandse, geregistreerde akte. Registratie zou moeten plaatshebben op een van de tien registratiekantoren van de belastingdienst in Nederland. Niet om de rechtszekerheid te bevorderen was deze regeling bedacht, maar om misbruik van bv's te bestrijden. De regeling was ingewikkeld, dogmatisch wankel en bij voorbaat behept met afschuwelijke uitvoeringsperikelen. Het ergste was nog dat gedurende de hele parlementaire behandeling - en de jarenlange voorgeschiedenis - onduidelijk was gebleven hoe de regeling tot de bestrijding van misbruik zou kunnen bijdragen. Dat wist de staatssecretaris ook wel maar hij had zich door zijn voorganger al laten vastdraaien tussen de vermeende wensen van de Tweede Kamer en het dreigend gezichtsverlies van zijn departement. Over de droevige vooruitzichten voor het oorspronkelijke voorstel schreef ik in mijn column van 7 december 1990.

Die notaris, die zag de staatssecretaris eigenlijk wel zitten. Verwacht mag worden dat notoire misbruikers niet graag bij de notaris op kantoor komen. Merkt de notaris dat er sprake is van fraude dan werkt hij niet mee en in elk geval zal de akte er behoorlijk uitzien en de juiste gegevens bevatten. Het mooie is dan nog dat een notariële akte automatisch geregistreerd wordt zodat iedereen zijn zin krijgt. Maar nu zat hij weer met Economische Zaken. Een kopstuk daar had een keer een notaris ontmoet, een geweldige sufferd zeg, en die vent verdiende nota bene nog meer dan hij! Dus dat ging ook niet. Althans niet openlijk.

De uitweg is ten slotte gevonden. In nauw overleg met het departement en met krachtige steun van de notariële broederschap hebben de woordvoerders van de twee regeringsfracties een amendement opgesteld waarin staat wat de staatssecretaris niet hardop kon zeggen. Pro forma heeft de staatssecretaris nog wat geprotesteerd. Zelfs heeft hij het amendement plechtig afgeraden, maar toen hem bleek dat het - godzijdank - zou worden aangenomen verklaarde hij het geamendeerde voorstel met vuur in de Eerste Kamer te zullen verdedigen.

In de Tweede Kamer heeft intussen de eindstemming plaatsgehad. Het geamendeerde voorstel is met algemene stemmen aanvaard. Leuk hè, die politiek!