Met Digna Sinke over het Pieterpad; Boven de bergen zit dicht tegen een film van allure aan

ROTTERDAM, 31 JAN. Boven de bergen luidt de paradoxale titel van de tweede lange speelfilm van Digna Sinke, waarin zes mensen over het Pieterpad dwars door Nederland wandelen. Al in Noord-Groningen meent een van de lopers, beschikkend over encyclopedische kennis over alles en nog wat, niveauverschillen in het landschap te ontwaren. Er zit iets tragisch in de metafoor van het beklimmen van bergen om innerlijke problemen te overwinnen in een land dat nauwelijks hoger reikt dan de Pietersberg. De wereldpremière van een zo Hollandse film, waarin de psychologie van de pieterigheid de boventoon voert, op een internationaal festival als Rotterdam zal niet iedereen kunnen bekoren. Voor wie houdt van Sinkes visie op een land van brinken, betonwijken, snackbars en lange rechte wegen (in intrigerend hard zwart-wit gefotografeerd door Goert Giltay) en op de subtiel geportretteerde persoonlijke achtergronden van de middelbare leeftijd naderende voormalige wereldverbeteraars, valt er veel te genieten. Dit is het territorium van een film over vergelijkbare desillusies als in Gerrard Verhages Afzien. De formidabele Catherine ten Bruggencate domineert een sterk ensemble van acteurs, als een "overspannen zangeres' die op de tocht geconfronteerd wordt met de "stille en sterke mannen' uit haar jeugd op het platteland, en bijna tot de definitieve conclusie komt "dat er niets veranderd is, ook niet in mijzelf''. Toch vindt er aan het slot een soort bevrijding plaats, bovenop een berg, waar Purcells Dido and Aeneas klinkt en het landschap kleur krijgt.

Boven de bergen zit dicht tegen een film van allure aan, maar struikelt over een gebrek aan puntigheid en moed om buiten de oevers van de redelijkheid te treden. Het resultaat is er niet minder sympathiek en herkenbaar door.

Todd Haynes is een Amerikaans filmmaker met een talent om veelsoortige publiciteit rond zijn films te genereren. De vorig jaar in Amerika uitgebrachte speelfilm Poison past goed bij het thema van de grenzen van de vrijheid van meningsuiting, dat op het Rotterdamse festival een belangrijke rol speelt. De "moral majority' opende immers het vuur op Poison, een uit drie door elkaar gemonteerde verhalen opgebouwde bewerking van door Jean Genet gesuggereerde thema's. In twee van de drie betoont Haynes zich een meesterlijk satiricus van bekende genres. Hero parodieert de televisiedocumentaire in het relaas van de moeder van een jongetje dat zijn vader vermoordde en vervolgens het raam uit vloog. Horror is een in zwart-wit opgenomen science fiction-fantasie over het wrede lot van een geleerde die per ongeluk zijn eigen serum opdronk, waarin, evenals in de re-make van The Fly een verwijzing naar AIDS valt te herkennen. Het derde en meest ambitieuze deel, Homo, is een liefdesgeschiedenis tussen twee gevangenen, kortom Genet in zijn bekendste, Querelle-achtige verschijningsvorm.

Voor Poison voltooide Haynes een al even omstreden korte film, die ondanks het officiële vertoningsverbod uit kon groeien tot cultstatus in de homowereld. Superstar - The Karen Carpenter Story beschrijft opkomst en ondergang van de bekende popzangeres, die in 1983 op 32-jarige leeftijd overleed aan de gevolgen van anorexia nervosa. Ze werd een symbool van de camp-bewondering voor de representatie van schijnbaar frisse, jonge en oergezonde Amerikaanse waarden, die in werkelijkheid op leugens en repressie gebaseerd zijn. Het geniale van Haynes' benadering van het fenomeen-Carpenter ligt niet in zijn betoog over anorexia en de restauratietendensen van de jaren zeventig, maar in de vondst de personages te laten vertolken door bewegende Barbiepoppen. Hun voorgestanste imitatie van jongemeisjesdromen levert een vernietigend en hilarisch commentaar op een op zichzelf genomen tragisch levensverhaal. Om begrijpelijke redenen waren de erven Carpenter niet erg tevreden over de film, en konden zij op grond van hun rechten op de muziek publieke vertoning van Superstar laten verbieden. Dat verbod geldt ook in het buitenland, zodat het festival van Rotterdam de film ook niet officieel vertoonde. Het behoort tot de aangename mysteries van een intiem en op samenzweringsgevoelens berustend festival dat een aantal mensen er toch in slaagde er kennis van te nemen.