Duitse marine houdt schip aan met T-72 tanks voor Syrië

BONN, 31 JAN. De Duitse marine heeft gisteren in de Middellandse Zee het Duitse vrachtschip Godewind, dat zestien Tsjechoslowaakse T-72-tanks naar Syrië vervoerde, aangehouden.

Het schip had de tanks op 10 januari in het Poolse Szczecin aan boord genomen. Het had nadien ook enkele dagen in Hamburg gelegen, waar de lading niet was opgemerkt. De Godewind werd gistermiddag voor de kust van Sicilië gedwongen naar Duitsland terug te keren door een Duitse marine-eenheid die daar op oefening was. Het schip vaart nu onder begeleiding van een Duits fregat terug in de richting van Duitsland.

Het besluit tot ingrijpen was gistermorgen in Bonn, naar het heet na een waarschuwing van de Israelische geheime dienst, op het hoogste niveau genomen, namelijk door kanselier Helmut Kohls kanselarij. Het openbaar ministerie in de Noordduitse havenstad Kiel is direct aan een vooronderzoek tegen de Duitse rederij begonnen. Volgens de Duitse wetgeving was het transport naar Syrië, althans de betrokkenheid van rederij Karl-Heinz Baase uit Rendsburg in Sleeswijk-Holstein daarbij, illegaal. De Tsjechoslowaakse wetgeving verbiedt zulke export niet.

De regering in Bonn, die de afgelopen jaren veel kritiek heeft gekregen wegens onvoldoende toezicht op de illegale uit- en doorvoer van wapens, heeft de zaak hoog opgenomen. Minister van buitenlandse zaken Hans-Dietrich Genscher, die gisteren in Praag was voor een bijeenkomst van de Conferentie voor veiligheid en samenwerking in Europa (CVSE), noemde het tank-transport “een criminele handeling van een Duitse rederij”. Genschers Tsjechoslowaakse collega Jri Dienstbier zou hem hebben verzekerd dat de Slowaakse producent de uitvoer van de tanks had georganiseerd zonder dat de regering in Praag daarvan wist.

Een woordvoerder van Dienstbiers ministerie zei echter dat Tsjechoslowakije voorjaar 1991 al een contract met Syrië over de levering van 250 tanks had gesloten.

Binnen het vroegere Warschau-pact stond juist Tsjechoslowakije bekend om het zeer grote aantal (ook zelfgeproduceerde) tanks in zijn leger. In het kader van de vermindering van conventionele wapens in Europa moet een flink deel van die tanks verdwijnen, dat wil zeggen worden verkocht of vernietigd. Dat is een politiek gevoelige zaak voor de regering in Praag, want in Slowakije, waar een afscheidingsbeweging actief is voor een eigen onafhankelijke republiek, zijn tienduizenden werknemers afhankelijk van de tankproduktie.

Volgens de Military Balance van het Londens Instituut voor Strategische Studies (IISS) had het leger van Tsjechoslowakije (15 miljoen inwoners) twee jaar geleden niet minder dan 4.580 tanks van het type T-72 en T-54/55. Hoe groot dat aantal is, blijkt bij een vergelijking met Nederland dat 913 tanks heeft (Leopards I en II), Frankrijk 1340 (AMX-30) en Groot-Brittannië 1290 (420 Challengers en 870 Chieftains, waarvan 400 opgeslagen).

Staatssecretaris Bernd Schmidbauer (CDU, kanselarij) zei gisteravond in Bonn dat de onderschepping bij de Siciliaanse havenstad Licata nog net goed had kunnen functioneren omdat de "Godewind' onder Duitse vlag voer en dus door een Duits fregat kon worden aangehouden. De totale omvang van de Syrische tankorder in Tsjechoslowakije zou wel eens circa 300 T-72's kunnen zijn, liet hij doorschemeren. Schmidbauer zei niet te geloven dat nog andere Duitse schepen aan het vervoer zullen meedoen.

Eerder deze maand werd bekend dat de Duitse douane 10 december vorig jaar op het vliegveld van Frankfurt op het allerlaatste nippertje een partij vracht voor Libië had weten vast te houden die via Nederland uit de VS was gekomen. Over die door een Amerikaans bedrijf verzonden vracht - zogenoemde dual use-laserapparatuur die Libië voor de sturing van raketten had kunnen gebruiken - was Bonn toen nog juist tijdig ingelicht vanuit de VS en Nederland. Op Schiphol had de Nederlandse douane de doorvoer niet belet. De Duitse regering had een speciale verordening moeten uitvaardigen om de beslaglegging in Frankfurt wèl mogelijk te maken, want de verscherpte wetgeving die daar in had moeten voorzien is nog in parlementaire behandeling.

Vorig najaar kwamen minister Gerhard Stoltenberg (defensie, CDU) en Schmidbauers voorganger Lutz Stavenhagen onder vuur van de Bondsdag nadat in de haven van Hamburg min of meer toevallig een scheepslading wapens voor Israel was ontdekt. Die zending was onderdeel van een grotere partij Sovjet-wapens van het vroegere Oostduitse leger die, voor onderzoek, tijdelijk beschikbaar waren gesteld aan de Mossad, de Israelische inlichtingendienst. Zij waren bij de douane met een vervalste vrachtbrief gemeld als “landbouwmaterieel”.

Deze reeks wapenzendingen was georganiseerd door ambtenaren van Stoltenbergs ministerie en de inlichtingendienst BND. De oppositionele SPD eiste in de Bondsdag Stoltenbergs vertrek, maar deze wist zich te redden met het verweer dat hem voor de verscheping van de wapens niet om politieke goedkeuring was gevraagd. Staatssecretaris Stavenhagen, de verantwoordelijke man voor de inlichtingendiensten, moest wel aftreden.