De boekenbazar van Ome Lis

“Ik wil u iets laten zien”, zegt de eigenaresse. “Ik weet niet precies wat we ermee moeten, maar komt u eens kijken.” De oude en roemruchte Amsterdamse papierwinkel Vlieger is de afgelopen maanden verbouwd en deze week was het klaar: 1200 planken papier, 750 vierkante meter met het modernste tekenmateriaal.

De winkel is gebouwd onder en over negen oude panden: twee aan de Halvemaansteeg, eentje aan de Amstel en zes aan de voormalige Schuitenvoerderssteeg, die uiteindelijk ook zelfs in loop der jaren door de papierwaren is opgeslokt. Aan de vloer in het midden van de zaak is de oude steeg nog steeds herkenbaar. “We wisten natuurlijk wel dat dit er was, maar veel aandacht hebben we er nooit aan besteed”, zegt de eigenaresse. We lopen een kleine, 19de eeuwse, smeedijzeren wenteltrap op. “De zaak is in honderd jaar niet verbouwd, dan tref je nog wel eens wat.”

In een gedenkboek lees ik dat de laatste grote verbouwing plaatsvond in 1880, door "ome Lis', de zwager van de oprichter van de zaak, Jan Vlieger. In een deel van het pand maakte hij een zogenaamde boekenbazar, en op een oude gravure is nog te zien hoe dat eruit zag: drie gaanderijen boven elkaar, met hoge kasten vol boeken en papierwaren. “Zelfs vorige week ontdekte ik nog een ruimte, daar was ik in al die jaren nog nooit geweest.” We klimmen door een luik, boven het plafond van de nieuwe zaak. “Pas op, het is hier vuil.” De eigenaresse opent een deur en opeens is het alsof de tijd wordt weggezogen.

Honderden 19de-eeuwse prenten, kinderboeken, reclamefolders, dichtbundels liggen er, alsof ze gisteren van de drukker zijn gekomen. "Klimopbladeren', "Gods Kleine Meisje', "Troost in Lijden', "J.P. Heije's Volksdichten' uit 1892 - Liefde houdt de plunje knap. Liefde saust het sober maal -, maar ook dozen vol ansichtkaarten uit de begintijd van het Rijksmuseum, kleurplaten, Sint Nicolaasboeken, "Winteravondspellen - Kat en Muis' en een blinde kaart van Nederland - uiteraard zonder polders en Afsluitdijk. We trekken een stapeltje omver, het stof waait op: portretjes van de jonge koningin Wilhelmina, "Ingehuldigd. September 1898'.

Eén verdieping boven de halogeen-lampen, de stickers en de viltstiften kabbelt het leven van 1880 gewoon voort. De boekenbazar van ome Lis blijkt nog steeds intact, zij het onder een dikke laag stof. De stapels "Uit het leven der natuur' (1867) en "De Familie Fairchild' (1859) lijken al zeker een eeuw niet meer aangeraakt. "Van Hart tot Hart', een bundel nieuwjaars- en verjaardagsversjes voor kinderen uit 1894 is zelfs nooit uit het pak gehaald - Aan eene Moeder (Weduwe)/ Lieve moeder, schreizoo niet! / Droog Uw' tranen af! / Vader rust wel zoet en zacht / In het stille graf.... Ik blaas het stof weg van "Gedichtjes voor Kinderen' door Francijntje de Boer, "met staalplaten', en met titels als: Het Kerkhof, Kinderlijke Weldadigheid, De brave Willem bij het Rozeboompje, Het vergenoegde Kind, Het ongeluk uit Ongehoorzaamheid, Het naderend Onweder - Maar vaak, mijn kind! leidt ook de mensch/ Door kunst den bliksem af;/ Ja, eeuwige eer volgt Franklin na, / Die daartoe 't middel gaf / Het voordeel dat het onweer werkt, / Is onbesefbaar groot;/ En treft het ons ('t geen zeldzaam is), o, Schrik niet voor dien dood;/ Hij voert de braven, onverwacht,/ Tot God, die hen bemint;/ Slechts hij, die hier ondeugend leeft,/ Vreest elken dood, mijn kind!

Even verderop liggen pakken vol bebloemde enveloppen: "Gelukwensch Telegram. Welkom Thuis!' Schriften: "Nieuwe Teekenoefeningen voor de Lagere School'. Er staan rijen inktpotten en kroontjespennen. Dozen met honderden en honderden griffels. De zolders kraken in de wind en het is alsof Kees Bakels elk moment kan binnenstappen.