CVSE ontwikkelt zich niet tot Europese VN

PRAAG, 31 JAN. De Conferentie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE) zal zich voorlopig niet ontwikkelen tot een Verenigde Naties voor Europa. Pleidooien van de Tsjechoslowaakse president Havel en de Duitse minister van buitenlandse zaken, Hans-Dietrich Genscher, om te komen tot een daadwerkelijke versterking van de CVSE hebben relatief weinig gehoor gevonden.

In het Praagse document over de uitbouw van de CVSE, waarover gisteren al overeenstemming werd bereikt, staat een groot aantal afspraken die intensievere consultaties mogelijk maken. Zo krijgt het Comité van hoge ambtenaren, dat voortaan elke drie maanden bijeenkomt, grotere bevoegdheden om bepaalde politieke vraagstukken aan de orde te stellen. Dat kan snel opereren in geval van acute noodsituaties vergemakkelijken. Voorts vragen de ministers de vervolgconferentie, die eind maart in Helsinki begint, een zorgvuldig onderzoek in te stellen “naar mogelijkheden voor vredeshandhaving door de CVSE of naar een rol van de CVSE bij vredeshandhaving”. De omzichtigheid van deze formulering duidt erop dat Europese "blauwhelmen' voorlopig nog niet in het verschiet zijn.

Verder wordt in het document van Praag een aanzet gegeven tot versterking van het Centrum voor Conflictpreventie (CPC) in Wenen. Het raadgevend comité van het CPC zal eventuele missies kunnen sturen naar crisishaarden om informatie te verzamelen.

Ook op het terrein van de controle op de naleving van de mensenrechten heeft de CVSE een kleine stap vooruit gezet. De ministers besloten dat de hoge ambtenaren van de CVSE-landen “indien noodzakelijk zonder instemming van de betrokken staat in geval van duidelijke, grove en niet-gecorrigeerde schendingen van CVSE-afspraken” bepaalde stappen mogen zetten. “Dergelijke acties zullen bestaan uit politieke verklaringen en andere politieke stappen die van toepassing zijn buiten het grondgebied van de betrokken staat.” Deze bepaling betekent een breuk met hun unanimiteitsprincipe bij het uitspreken van veroordelingen van bepaalde landen.

De Nederlandse suggestie om te komen tot een Hoge Commissaris voor Minderheden heeft tijdens de bijeenkomst een positief onthaal gekregen. De Russische minister van buitenlandse zaken, Kosyrev, en de Franse onder-minister Guigou maakten er in positieve zin gewag van. Door Fransen en Duitsers is een voorstel ter tafel gelegd om te komen tot een arbritage-instituut waartoe de aangesloten landen zich in geval van conflict zouden kunnen wenden.

De problematiek van de mensenrechten en de etnische minderheden zou de komende tijd weer acuter kunnen worden door de toetreding van alle landen van het Gemenebest van onafhankelijke staten. Deze landen hebben zowel onderlinge verschillen van mening als interne etnische conflicten. De Armeense minister van buitenlandse zaken, Raffi Hovannisian, verklaarde gisteren dat hij een initiatief van de CVSE in de kwestie-Nagorny-Karabach zou toejuichen. De minister die een kort onderhoud had met zijn collega van het naburige Azerbajdzjan, Sadikov, zei het sturen van een CVSE-vredesmacht zeker te zullen verwelkomen.

Minister Van den Broek voorzag dat de CVSE de komende tijd vooral met de gevolgen van etnische spanningen te maken zal krijgen. Hij noemde de uitbreiding van de CVSE met Aziatische, merendeels moslim-landen niet meer dan een logisch gevolg van het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. “De islamitische component is een heel zinvolle inbreng, gezien de ontwikkelingen in de moslim-wereld, gezien de geografische verhoudingen en gezien het veiligheidsrisico dat het fundamentalisme kan gaan opleveren”, aldus de minister.

Slovenië en Kroatië betoonden zich officieel tevreden, maar toch wat teleurgesteld over het feit dat ze nog niet als volwaardig lid tot de CVSE zijn toegelaten. De Kroatische minister Separovic versprak zichzelf in zijn eerste zin op de persconferentie na afloop van de eerste zittingsdag: “Ik dank de CVSE voor het feit dat zij het lidmaatschap..... pardon, het waarnemerschap heeft verleend aan ons land.” Wanneer Kroatië en Slovenië zullen worden toegelaten als volwaardig lid van de CVSE lijkt in hoge mate te zullen afhangen van het succes van de vredesinspanningen van de Verenigde Naties.