Zitten op of kijken naar; EXPOSITIES MEUBELSCULPTUUR IN NIJMEGEN

Meubelsculptuur. Nijmeegs Museum Commanderie van St-Jan, Franse Plaats 3. T/m 23 feb. Ma t/m za 10-17u, zo 13-17u. t/m 23 feb. Galerie Marzee, Ganzenheuvel 33. T/m 23 feb. Ma 13-18u, di t/m vr 10-18u, za 10-17u, do avond 18-21u. Catalogus 77 blz, prijs ƒ 15,-.

“Beelden hebben iets met meubels te maken. Er is overeenstemming tussen een tafel en een sokkel. Op een tafel zet je een kopje en op een sokkel een beeld”, zegt beeldhouwer Carel Visser in de catalogus van Meubelsculptuur, een dubbelexpositie in Galerie Marzee en het nabijgelegen museum Commanderie van St-Jan in Nijmegen. Deze expositie laat werk van kunstenaars en vormgevers zien dat op de een of andere manier refereert aan stoelen, tafels, bedden en kasten. In galerie Marzee zijn de meubelontwerpen van dertien jonge vormgevers te zien. Het museum toont werk van elf beeldhouwers.

Carel Visser is een van de eerste kunstenaars in Nederland die het meubel in zijn werk betrok. Een ander die al vroeg meubels als inspiratiebron gebruikte, is Thijs van Kimmenade. Hij plaatste in 1975 twee metalen stoelen met hoge leuningen ruggelings tegen elkaar. De ene stoel past zich aan de vorm van de andere aan. Later maakte hij twee bankjes met een oppervlak dat bestaat uit een rode, een witte en blauwe baan zoals de vlag van Nederland. Afhankelijk van de positie van de toeschouwer is het een Nederlandse of een Franse vlag. "Sitting Dutch and French' is de titel van deze opstelling.

De vormgever is minder vrij dan de beeldend kunstenaar. Vormgevers moeten rekening houden met de reproduceerbaarheid en de functionaliteit van hun gebruiksvoorwerpen. De beeldhouwer kent deze beperkingen niet. De kunstwerken in het museum vallen op door het ongepolijste gebruik van ijzer, brons, koper, hout en glas, de traditionele materialen van de beeldhouwer. Hierdoor doen de getoonde werken op geen enkele manier denken aan design. Er zijn nauwelijks kunststoffen te zien en natuurlijke kleuren domineren. De kunstwerken ogen stevig. Ze zullen niet verslijten, temeer daar ze nooit als meubel gebruikt zullen worden.

De beeldhouwers gebruiken slechts vormen of componenten van meubels of verwijzen naar hun theatrale kanten. Zo wordt de stoel die door een beeldhouwer onder handen genomen is, een troon. De tafel wordt een altaar. De troon en het altaar zijn uniek. Iedereen kan ze zien, maar slechts weinigen zullen ooit op een troon zetelen of achter een altaar plaatsnemen.

Vormgevers maken hun stoelen en tafels voor iedereen. Het zijn gebruiksvoorwerpen die slechts weinigen zien staan. Maar een vormgever streeft er desondanks naar op te vallen. De vormgevers in Galerie Marzee zijn daarin zo ver gegaan dat veel van hun ontwerpen zich niet meer lenen voor massaproduktie en functionaliteit nauwelijks meer een rol speelt. In die zin grenzen ze aan kunstwerken en zijn het geen prototypen van meubels. De meubels in de galerie doen evenmin denken aan wat tegenwoordig onder design wordt verstaan. Matzwarte voorwerpen met afgeronde hoeken ontbreken. Net als in het museum overheersen in de galerie natuurlijke kleuren.

De materialen zijn origineel toegepast. De opvouwbare boekenkast van Jurgen Bey en Jan Konings is verrassend. Het meubelstuk van papier, hout en textiel ontleent zijn stabiliteit aan de boeken die er instaan. Het duo maakte ook een kast die bestaat uit een metalen buizenframe met daarom heen textiel.

Tejo Remy toont recycling-meubels: een ladenkast van door een band bijeengehouden oude laadjes en een fauteuil van samengebonden lappen.

Van Nynke van Vliet is een variant op de uitschuiftafel te zien. Zij maakte een fraaie tafel met aan de uiteinden van het houten tafelblad twee oprolbare gedeelten. De kersehouten tafel is een van de weinige praktische ontwerpen.

De dubbelexpositie geeft een aardig beeld van de schermutselingen op de grens tussen kunst en design. Zodra de vormgever kunstenaar wil worden, moet hij vereisten als functionaliteit en reproduceerbaarheid laten varen. Voor de beeldhouwer is het meubel in de eerste plaats een inspiratiebron. Zelden betreedt hij het territorium van de vormgever.

Het verschil in houding van kunstenaars en vormgevers ten opzichte van hun creaties blijkt ook uit de catalogus. De Tsjechische fotograaf Tono Stano die voor de gestileerde zwart-wit fotografie tekende, wilde in eerste instantie de objecten met hun maker vastleggen. Dat wilden de kunstenaars niet, zij vonden dat hun sculpturen op zichzelf moesten staan. De vormgevers hadden geen enkel bezwaar tegen het poseren op of naast hun meubelstuk.