Verlichting fiets

De rijwielhandelaar zegt dat hij 200 uur kan branden, de importeur meldt - beetje afhankelijk van de batterijen - 500 uur, maar wie de Vistalite lamp daadwerkelijk als achterlicht gebruikt loopt kans op een bekeuring: de wettelijk vereiste goedkeuring ontbreekt en kan ook niet verkregen worden.

“In de Verenigde Staten was het vorig jaar veiligheidsprodukt nummer één. British Rail heeft een hele partij gekocht en gebruikt de lamp voor signalering. De Zweedse en Noorse legers gebruiken ze. In ons land hebben politie, brandweer en PTT belangstelling getoond”, zegt de enthousiaste woordvoerster van importeur Specialized Benelux. “Aan overheden kunnen we ook blauwe lampen leveren. Aan het publiek verkopen we de rode en een iets geel/oranje kleur. De rode krijgen we niet aangesleept.”

Ze zijn ontwikkeld voor fietsers, ruiters en joggers. Joggers en ruiters gebruiken de opklipbare uitvoering, voor fietsers is er een beugel die bevestiging op spatbord of onder het zadel mogelijk maakt.

Zeker twintig jaar zijn er al batterij-ruiterlampjes te koop die met een bandje om de arm bevestigd worden en naar één zijde wit en de andere zijde rood stralen. Later kwamen er batterij-fietslampen die passen in een houder op de fiets. Ze worden gebruikt door de fanatieke woon-werkfietsers en door trainende wielrenners. De nadelen zijn de gebruiker bekend: de batterijen zijn na enkele uren leeg en de weigerachtige contactjes waren even berucht als de losse draadjes van de dynamoverlichting.

Dat is nu allemaal verleden tijd en het geheim schuilt in de light emitting diodes (LED's) die licht produceren uit twee laagjes halfgeleidermateriaal als daar spanning over wordt gezet. LED's werden in de jaren zeventig bekend als de rode controlelampjes op stereo-apparatuur. Ze zijn jaar in jaar uit verbeterd en geven nu zoveel licht uit zwakstroom dat er aan rem-achterlichten, kerstboomverlichting en zelfs verkeerslichten kan worden gedacht. LED's gebruiken bij dezelfde lichtopbrengst ongeveer vijftig maal minder energie dan gloeilampjes, die de hun geboden mogelijkheden voornamelijk in warmte omzetten. De Vistalite brandt ijskoud etmalen achtereen.

Joggers, ruiters en wandelaars kunnen onbezorgd op weg met de Vistalite, maar het Wegenverkeersreglement (WVR) staat het legaal gebruik als fietsachterlicht in de weg. Het WVR meldt in artikel 84, punt 15 doodleuk dat "Het achterlicht moet behoren tot een door of vanwege Onze Minister goedgekeurde soort en zijn voorzien van het door Onze Minister vastgestelde merk'. Daar hadden de Amerikanen van Vistalite Inc. nog nooit van gehoord toen ze - na een helder moment - op een klein printplaatje met wat weerstandjes, transistoren en capaciteiten ook drie LED-jes soldeerden, er twee penlight-batterijen naast monteerden, er een mooie rood- of wit-doorzichtige retroreflector voor zetten en het geheel als signalerings- en veiligheidslicht op de markt brachten.

Onze Minister heeft het goedkeuren van achterlichten uitbesteed aan de Rijksdienst voor het Wegverkeer en die heeft de KEMA opdracht gegeven de lampen te testen en te controleren. Ing. W.G.C.R. van Laarhoven van het Lichttechnisch Lab van de KEMA: “De laatste goedkeuringseisen werden in 1971 in de Staatscourant gepubliceerd. Daar staan ook eisen ten aanzien van de lampjes in beschreven, maar aan LED's is toen natuurlijk niet gedacht. Een fietsachterlicht met LED's kunnen wij dus niet goedkeuren”.

De Vistalite is, zo vertelt Van Laarhoven, ooit ter keuring aangeboden en de KEMA heeft toen een proefkeuring uitgevoerd. De uitstraling in het horizontale vlak voldeed aan de eisen. De retroreflectie van opvallend licht voldeed echter niet; er was kritiek op de bevestiging aan de fiets en het achterlicht was breder dan de toegestane 50 millimeter.

Bij alle achterlicht-testen let de KEMA verder op de constructie van de fitting, de corrosiegevoeligheid, de waterdichtheid, de juiste kleur en op de mate van retroreflectie van het rood-transparante lampekapje. De KEMA keurt jaarlijks enkele nieuwe typen en controleert één op iedere duizend geproduceerde achterlichtjes, tot een maximum van veertig per type per jaar. Het keurmerk is een vijf millimeter grote cirkel met daarin de letters NL.

Van Laarhoven: “Wij zijn beslist niet tegen nieuwe ontwikkelingen. Voor auto- en motorachterlichten zijn sinds een half jaar LED's wel toegestaan. In samenspraak met de Rijksdienst voor het Wegverkeer kunnen wij wel achterlichten goedkeuren die niet aan de regels voldoen, maar toch goed zijn. Als Vistalite dit achterlicht kan maken, moeten ze er ook een kunnen maken dat aan de eisen voldoet”.

Nu het dilemma. Wat is beter: onwettig licht of geen licht? Mensen grijpen naar batterijverlichting omdat hun fiets geen dynamo en verlichting heeft, of omdat ze niet zwaar willen trappen, omdat hun dynamo bij het minste en geringste slipt, omdat de draadjes naar kop- en achterlamp kapot zijn, of omdat de fiets door roest massa ontbeert waardoor de stroom door het frame buiten het ene draadje om is verbroken.

Voor de Hollandse fiets, die normaal met een dynamo is uitgerust, zijn tegenwoordig redelijk lichtlopende slipvrije dynamo's te koop. Op de betere Hollandse kwaliteitsfiets zit twee-aderige bedrading. Het massaprobleem heeft een nieuwe dimensie gekregen door de kunststof-spatborden, die natuurlijk geen stroom geleiden. Bij een enkel merk zien we daarom metalen strips op deze spatborden, met een soort stopcontactjes waar de bedrading op kan worden aangesloten. Het zijn evenzovele pleidooien tegen het gebruik van batterijen, want die vervuilen de wereld.

Blijven over de mensen die op dynamo- en verlichtingloze All Terrain Bikes, Mountain Bikes en racefietsen toch in het duister willen fietsen en weigeren daarvoor dynamo en draadjes aan te brengen. Zij voeren geen wettelijk verplichte witte achterspatborden, geen goedgekeurde rode reflectoren en meestal is hun hang naar het gevaarlijke leven zo sterk dat ze zelfs bewust banden monteren zonder reflecterend materiaal. Als zombies zoeven ze door stad en land, over stoep en snelweg. Zij zijn echter wel bereid een high-tech driepits LED-achterlicht van f39,95 aan te klippen. Kan een diender de verleiding weerstaan deze mensen te verbaliseren?

De woordvoerster van importeur Specialized: “Veilig Verkeer Nederland was enthousiast over de lampen. En de Amsterdamse politie rijdt soms op Specialized ATB's. Ze hebben daar gratis een aantal Vistalites bij gekregen en die hebben we niet teruggekregen.”