Twee stukken over telefonerende vrouwen op één avond; Overdaad aan onzinnig gebel

Voorstelling: The Human Voice van Jean Cocteau door Cosmic Illusion. Regie: Felix de Rooy; toneelbeeld: Felix de Rooy en Chiel ten Cate; muziek: Mo-Wah Yong; spel: Marian Rolle. De Caracal van Judith Herzberg door Cosmic Illusion. Regie: Lidy Six; decor: Marieke de Vogel; spel: José Kuijpers. Gezien: 23/1 Frascati Amsterdam. Aldaar t/m 1/2, daarna elders t/m 9/4.

In The Human Voice (La Voix Humaine van Jean Cocteau) voert een vrouw aan één stuk door telefoongesprekken. Nu, dat zal ik de toeschouwers inpeperen, dacht regisseur Felix de Rooy en plaatste een monsterlijk grote telefoon op het toneel. Hoge stapels telefoonboeken liet hij aanslepen om het publiek ervan te doordringen dat het hem ernst was met zijn boodschap. Tenslotte liet hij de Grote Afwezige in het stuk, de ex-minnaar van de vrouw aan de andere kant van de lijn, symbolisch weergeven door in de achterwand van het decor een mensvormige gestalte uit te sparen.

De Amerikaanse actrice Marian Rolle is degene die het moet opnemen tegen het dwingende toneelbeeld. Daar heeft ze haar handen aan vol. De hoorn bij voorbeeld kan ze niet zomaar oppakken, nee, die zeult ze met zich mee. Om er van verlost te zijn terwijl ze praat, legt ze het gevaarte meestal op de grond of ze zet het rechtop tegen de muur. Het toestel zelf heeft de omvang van een behoorlijk klimrek en als zodanig wordt het ook gebruikt. Intussen rinkelt het ding dat het een aard heeft, waarbij de kiesschijf aanvankelijk spookachtig oplicht en thrillerachtige muziek oplopende spanning suggereert.

Het zijn ingrepen die een filmisch effect proberen te bewerkstelligen maar van de voorstelling slechts een pathetisch schouwspel maken. De nooit eindigende dialoog die de vrouw met haar onzichtbare tegenspeler voert, is een larmoyante vertoning geworden doordat de enscenering op alle mogelijke manieren te zwaar is aangezet.

Veel luchtiger daarentegen is de aanpak van Lidy Six die De Caracal van Judith Herzberg - ook een telefoonmonoloog van een vrouw - heeft geregisseerd. De voorstelling is het sluitstuk van een dubbelprogramma waarin zeldzaam veel gebeld wordt. Gelukkig maakt het toestel in De Caracal geen geluid en kan het moderne draadloze apparaat gewoon in de hand gehouden worden. Net als Gerardjan Rijnders, die het stuk in 1988 regisseerde met Marjon Brandsma in de hoofdrol, heeft ook Lidy Six nu geen poging gedaan het realisme van Herzberg te doorbreken.

De Caracal is één lange telefonade, maar anders dan in The Human Voice belt de vrouw niet met haar grote liefde - ze wacht op hem - maar met familie, vrienden en onbekenden. De gesprekken gaan na verloop van tijd verdacht veel op elkaar lijken en meestal eindigen ze met een abrupt verbroken verbinding - toch behoudt de voorstelling verrassend genoeg een lichte toon. Dat is vooral te danken aan José Kuijpers. Haar spel is ingehouden en ze gedraagt zich nuchter, bijna nonchalant. Het is deze houding die de toeschouwer verzoent met het feit dat hij een avond lang een krankzinnige hoeveelheid onzinnige telefoontjes moet aanhoren.