Steun voor plan wereldwijde organisatie; Filmers op de bres voor vrijheid van collega's

ROTTERDAM, 30 JAN. Ter opening van een tweedaagse conferentie over film en mensenrechten, onder het motto "The Limits of Liberty', bracht namens de International PEN de Hongaarse schrijver György Konrád gisteren een bezoek aan het Filmfestival Rotterdam.

In samenwerking met de PEN-afdeling "Writers in Prisonment' gaat de leiding van het Rotterdamse festival onderzoeken of er belangstelling bestaat voor het oprichten van een permanent lichaam ter ondersteuning van filmers, van wie de vrijheid van meningsuiting bedreigd wordt. Konrád noemde het in zijn inleiding een voordeel dat er nauwelijks meer een filosofische discussie gevoerd hoeft te worden over de bezwaren tegen het alleen om hun mening opsluiten van kunstenaars, schrijvers of journalisten: “Weinigen verdedigen nog de heropvoeding van intellectuelen in China. In de jaren dertig waren er wel degelijk nog schrijvers die de gevangenschap van Babel en Mandelstam in de Sovjet-Unie als noodzakelijk kwaad beschouwden.”

Het podium van het Luxortheater werd gisteravond geflankeerd door posters met de namen van filmers die op dit moment in de gevangenis zitten. Van de Iraakse Rosanna della Casa is het nog maar de vraag of ze nog in leven is. Drie namen betreffen in Myanmar, het voormalige Birma, geïnterneerde cineasten; Cuba, de Filippijnen en Vietnam zijn twee keer vertegenwoordigd op deze zwarte lijst.

Deze theatrale presentatie van slachtoffers van vervolging, onder wie zich overigens geen filmers van internationale faam bevinden, illustreert de ongemakkelijke kanten van een pleidooi, waar inderdaad geen zinnig mens bezwaren tegen in kan brengen. De vertoning van een aantal clips, gemaakt door bekende filmers in samenwerking met vooraanstaande Fransen (van popzangers tot wetenschappers) voor de Franse afdeling van Amnesty International (Contre l'oubli) verhoogt het onbehagen, omdat de ijdelheid van de auteurs de humanistische waarde van hun bijdrage soms overtreft.

Een dieptepunt van de avond vormde de oproep van conferentieleider Paul McIsaac aan het publiek om bij ontstoken zaallichten elkaar aan te kijken en per werelddeel op te staan om te melden wie er mee doet. Het ontbrak er nog maar aan dat wel elkaar een hand moesten geven of een lichtje aansteken.

Direct na afloop van de openingsplechtigheid werd al met enige aandrang gevraagd een petitie te tekenen ter ondersteuning van het Rotterdamse initiatief, dat voorlopig "Filmers Free' heet. Morele dwang en ostentatieve gelijkgestemdheid zijn in dit kader meestal minder produktief dan het verzamelen en verbreiden van informatie. Gelukkig wijst de oriëntatie van festivaldirecteur en ex-journalist Emile Fallaux meer in de richting van dat laatste, en moeten de ongelukkige bijverschijnselen voornamelijk geweten worden aan overmatig enthousiasme van sommige van zijn medewerkers.

Een festival trekt altijd nevenactiviteiten in de marge van de zuiver filmische evenementen aan. Zo deelde de Associatie van Nederlandse Filmtheaters, waarin de voormalige filmhuizen samenwerken, in Rotterdam mee dat het bezoekersaantal het afgelopen jaar met 10,7 procent gestegen is tot 612.565, een aanzienlijk grotere toename dan in de bioscopen, die hun statistiek nog niet op orde hebben. De cijfers geven geen eenduidig beeld te zien. Zo zakte in Amsterdam het filmtheater Rialto met 26,4 procent, terwijl Desmet steeg met 41,2 procent. Dat laatste gegeven strookt wel weer met de publieksenquête van het Rotterdamse festival, waarin vier van de zes hoogst gewaardeerde films tot het pakket van de gesubisidieerde distributeur Cinemien, hofleverancier van Desmet, behoren.

De Nederlandse Filmdagen te Utrecht kondigden in Rotterdam aan bij de komende editie strenger te zullen selecteren bij toelating tot de competitie om de Grote Prijs van de Nederlandse Film. Een bepaling over televisieprodukties moet verhinderen dat in de toekomst series als Bij nader inzien een Gouden Kalf kunnen winnen, terwijl een nieuw puntensysteem uit moet maken hoe Nederlands een film is. De vorige Kalfwinnaar Prospero's Books zou in dat systeem niet meer in aanmerking kunnen komen.

Leden van de Kring van Nederlandse Filmjournalisten selecteerden het programma dat vrijdagnacht in de zogenaamde Nacht van de Pers hoogtepunten uit het programma van dit festival in een marathon in alle deelnemende theaters presenteert. Onder voorbehoud van de beschikbaarheid van de filmkopieën kan het publiek dan alsnog kennis nemen van de Tadzjiekse produktie Bratan, van de Franse film J'entends plus la guitare, van de Amerikaanse documentaire Thank You and Goodnight, van de Taiwanese film Five Girls and a Rope, van drie korte films van de Amerikaan Hal Hartley en mogelijk van de Franse film Paris s'éveille.