CULTURELE EVENEMENTEN IN SPANJE; Museumbezoek tot vier uur 's nachts

Met Madrid als culturele hoofdstad, de Wereldtentoonstelling in Sevilla en de Culturele Olympische Spelen in Barcelona, is er dit jaar in Spanje een overvloed aan tentoonstellingen, concerten en theatervoorstellingen.

Wie de stapel programma's doorkijkt, ziet dat het buitenland daarin door de komst van gaststerren of zelfs hele voorstellingen, een grote rol speelt. Spanje wil dit jaar niet alleen de eigen culturele rijkdom uit heden en verleden tonen, maar ook laten zien dat het zich definitief uit zijn historische isolement heeft bevrijd. Daarom treden Tom Waits en het Nederlands Dans Theater op in Sevilla en komt Ingmar Bergman naar Barcelona.

De Wereldtentoonstelling heeft zijn indrukwekkende programma vrijwel helemaal rond, maar in Madrid, dat geteisterd wordt door politieke ruzies, en in Barcelona, waar de Culturele Olympische Spelen lange tijd door organisatieproblemen was lamgelegd, wordt nog volop gewerkt aan het vastleggen van mensen, tijdstippen en locaties. In het onderstaande overzicht zijn de gegevens voor deze steden dan ook minder specifiek. In Nederland beschikt het Spaanse Verkeersbureau (Laan van Meerdervoort 8, 2517 AJ Den Haag, tel 070-36 09205) doorgaans over de laatste inlichtingen en in beide steden kan ook altijd de plaatselijke VVV per telefoon worden geraadpleegd (Madrid 09-3415410325, Barcelona 09-3433182525). Soms is het mogelijk al in Nederland via een reisbureau plaatskaarten voor theater of concert te reserveren.

Madrid

De culturele hoofdstad besteedt in de loop van dit jaar vooral aandacht aan de populaire cultuur van Spanje. De Filmoteca Nacional in het prachtige fin de siècle gebouw van de Cine Doré (tel 09-3410273866) laat zeventig speelfilms zien waarin Madrid het decor vormt of zelfs de hoofdrol speelt. In zesendertig concerten probeert het Centro Cultural van de stad dit jaar een overzicht te geven van de verschillende stromingen in de cante jondo en de flamenco. Alle voorstellingen zijn op dinsdagavond, voorlopig iedere week t/m 31 mrt, daarna in series t/m 15 dec. Aanvang 22u45, plaza Colon. Inl 09-3415756080.

De legendarische, geheel gerenoveerde Residencia de Estudiantes (waar Lorca, Dal en andere grootheden elkaar in de jaren twintig ontmoetten) organiseert veertig lezingen van poëzie met alle grote hedendaagse Spanjaarden maar ook met Octavio Paz, Peter Handke, Yannis Ritsos en John Ashberry (09-3410613200).

Op 1 maart begint het Internationale Theaterfestival van Madrid en tussen 10 en 20 juni is de Plaza Mayor het toneel voor een openluchtvoorstelling van Calderon's El gran mercado del mundo. De Carmen van Bizet met Teresa Berganza in het Teatro de la Zarzuela op 13, 17, 21, 25 en 29 maart (09-3414298285) is één van de hoogtepunten in het muziekjaar dat verder een aantal grote orkesten ontvangt in het Auditorio Nacional (09-3413370100): Chicago Symphony o.l.v. D. Barenboim (7,8 apr), Orkest van Parijs met S. Bychkov (7,8 mei), Philadelphia Orchestra met R. Muti (17,18 juni), Lorin Maazel met Pittsburgh Symphony (26, 28 mei), Orkest van de Scala Milaan met R. Muti (10 juni), Wiener Philharmoniker met C. Abbado (16 aug) en Concertgebouw Orkest met G. Solti (9, 10 dec).

Het museum voor moderne kunst Reina Sofia toont o.a. Manuel Millares (t/m 16 mrt), Clifford Still (16 mrt t/m 17 mei), Marcel Broodthaers (24 mrt t/m 8 juni), Peter Halley (2 juni t/m 15 aug), Antonio Lopez Garcia (tot 2 jan) en hoopt in mei voor het eerst zijn vaste collectie te kunnen tonen.

De wetenschappelijke erfenis van Al-Andalus, een tentoonstelling over de Arabieren in Spanje, opent op 26 mrt in het Archeologisch museum (09-3415777910). Het Prado biedt van 25 mei tot 30 aug het uitgebreidste overzicht tot op heden van de Spaanse barokschilder Ribera. De belangrijkste museumgebeurtenis van het jaar is de opening van het Museum Thyssen, vroeger in Lugano, met meer dan zevenhonderd meesterwerken in een geheel gerenoveerd Palacio Villahermosa, schuin tegenover het Prado.

De grootste boekenmarkt van de Spaanstalige wereld wordt van 29 mei tot 14 juni gehouden onder de bomen van het Retiro-park. De belangrijkste serie stieregevechten van het seizoen, de Feria de Madrid, begint op 1 mei in de Plaza Las Ventas (09-3413562200) en duurt tot het einde van de maand.

Sevilla

Het Nederlands Dans Theater (6 apr) en de zangsterren Placido Domingo (8 apr en 9, 10, 10, 13 mei) en Montserrat Caballé (11 en 14 mei), beiden met een Zarzuela (volksoperette)-programma, vormen de culturele opmaat voor de Wereldtentoonstelling in het nieuwe Auditorio de la Cartuja (09-3454481992).

De traditionele Feria de Sevilla begint op 10 apr en biedt dertig stieregevechten van beroemde sterren, onder wie waarschijnlijk ook de al jaren gepensioneerde El Cordobes (Plaza de toros de la Maestranza, 09-3454226437).

Op 20 apr gaat de Wereldtentoonstelling open, met paviljoens uit meer dan honderd landen die tot vier uur 's nachts te bezoeken zijn, een maatregel die genomen is wegens de hitte overdag. Inlichtingen over de wereldtentoonstelling geeft het speciale servicenummer 09-3454481992. Het Teatro Central (09-3454481992) herbergt de openingsplechtigheid met de première van een zangspel van de dichter Rafael Alberti, die er samen met Montserrat Caballé en Ana Belen de hoofdrol in speelt. Alle theater- en balletvoorstellingen worden in deze zaal gegeven. Dezelfde dag opent een expositie van de Colombiaanse schilder Fernando Botero in het Hospital de los Venerables (09-3454562696).

Belangrijke toneelvoorstellingen tijdens de wereldtentoonstelling: de Catalaanse groep La fura dels baus (26, 27, 28 apr), Laurie Anderson (1, 2 mei), Toneelgroep Amsterdam (6, 7 mei), het Hamburgse Thalia Theater met The Black Rider van Wilson, Waits en Burroughs (8, 9, 10 juli), La Tartana met De ondergang van de Titanic door H.M. Enzensberger (29,30 juli), George Tabori en CAT met El Gran Inquisidor (8, 9, 10 okt). Van 21 t/m 26 apr in het Teatro Lope de Vega een theaterversie van Don Quichot in de regie van Maurizio Scaparro (09-3454231835).

Ballet: Michéle Anne de Mey (15,16 mei), William Forsythe en Ballet van Frankfurt (25,26,27 juni), Pina Bausch (6 juli in de openlucht), Jan Fabre (8, 9, 11 aug), Rosas (20, 21, 22 aug).

Muziek: Carmen van Bizet met Placido Domingo, Teresa Berganza en José Carreras in het Teatro de la Maestranza op 24 en 28 apr en 4 mei (09-3454223344). Zelfde locatie: Chicago Symphony o.l.v. D.Barenboim (5, 7 mei), Alfredo Kraus in Donizetti's La favorita (17, 21, 25 mei), Münchener Philharmoniker (23, 24 mei), Placido Domingo en Metropolitan Opera o.l.v. James Levine (30 mei, 2 en 5 juni), Metropolitan Opera met Christof Perick (1, 3, 4 juni), Orkest van de Scala met R. Muti (10 juli), Pittsburgh Symphony o.l.v. Lorin Maazel (10, 13 juli), Orkest van het Kiro theater met Mstislav Rostropovitsj (17 aug), Weense Staatsopera met Don Giovanni in enscenering van Franco Zefirelli (2, 3, 4 sept), Wiener Philharmoniker (7 sept), Concertgebouw Orkest met R. Chailli (22 juni), National Orchestra Washington met Rostropovitsj (7, 8 okt).

Barcelona

De operasterren Pavarotti, Kraus en Aragall zingen in het Italiaans, Spaans en Catalaans tijdens zes openluchtconcerten vanaf 20 juni. De plek hiervoor moet nog worden aangewezen. Bekende filmacteurs staan op de planken in theater Polyorama (09-3493177599): op 15 juni Vittorio Gassman, op 22 juni Michel Piccoli, op 6 juli Albert Finney en Glenda Jackson, op 13 juli Josep Maria Flotats en Nuria Espert, op 3 aug Dustin Hoffman en Meryl Streep òf Paul Newman en Joanne Woodward.

Op 25 juli beginnen de Olympische Spelen. Tijdens de ceremonie wordt een belangrijke rol gespeeld door de toneelgroep La Fura dels Baus. De Spelen eindigen op 9 aug. De Culturele Olympische Spelen houden op dezelfde datum op, maar beginnen een maand eerder. Grote nadruk ligt daarbij op straattheater, van serieuze kunstenaars en gewone potsenmakers, die enigszins gecoördineerd zullen worden door Jango Edwards.

Binnen is onder meer een enscenering van de Medea te zien door Nuria Espert met in de hoofdrol Irene Papas en een Peer Gynt onder regie van Ingmar Bergman. De Catalaanse groep Ballet Canadenc danst op muziek van Manuel de Falla een ballet dat werd ontworpen door Picasso. De Amerikaanse componist en arrangeur Quincy Jones heeft een programma van jazz- en rockmuziek samengesteld. Er komen grote tentoonstellingen over de modernistische en moderne architectuur van Barcelona, de Catalaanse schilderkunst van de vroege middeleeuwen en de avant-garde van Barcelona (Picasso, Miro, Dali en Tapiès).

Zaragossa

De gemeente Zaragossa wijdt een reeks tentoonstellingen en conferenties aan de schilder Goya, die in de buurt van deze stad werd geboren op 30 maart 1746. Precies 246 jaar gelden dus. Hoogtepunt is een tentoonstelling met werk uit privébezit en minder makkelijk toegankelijke collecties in het Palacio de la Lonja (tot 20 sept, 09-3476397239). Werk van tijdgenoten als Corot, Canaletto, Tiepolo en Friedrich is te zien in het Palacio de Sastago (09-3476221778), terwijl in het gemeentelijk historisch museum een beeld wordt gegeven van het leven in de stad in Goya's tijd (09-3476393537). Vanaf 9 okt laat het Palacio de la Lonja werk zien van vijftig door Goya geïnspireerde kunstenaars, onder wie Picasso, Solana, Saura en Motherwell.

Toledo

In de stad Toledo herdenkt men dit jaar vooral de verdrijving van de joden uit Spanje in 1492. Het joodse leven in Sefarad is een tentoonstelling met prenten en documenten die nog t/m 31 jan te zien is in de Synagoga del Transito. De drie comité's die zich met de herdenking bezighouden zijn van plan nog twee grote tentoonstellingen te organiseren, een plechtigheid op 31 mrt (dag van de uitwijzing) en een congres in Toledo van 4 t/m 7 mei. Inlichtingen bij VVV Toledo (09-3425220843) of Comité Judio Sepharad '92 (09-3415563164).

Op 13 maart begint een tentoonstelling van de kunstcollecties van de Katholieke Koningen (Museo de la Santa Cruz, 09-3425221036).

Granada

Op 18 mrt gaan twee tentoonstellingen open in het Alhambra die duidelijk moeten maken waarom men in Andalusië tegenwoordig met weemoed terugdenkt aan de maatschappij waaraan met de val van Granada een einde kwam. De islamitische kunst van Spanje (t/m 7 juni) en De kunst van de islam (t/m 26 juni) verenigen kunstschatten uit het Louvre, het Metropolitan Museum, de Hermitage en tientallen andere musea (09-3458227527).