Onderzoek naar Kredietbank wijst op verlies van zo'n 20 mln; Groningen vreest financieel drama

GRONINGEN, 29 JAN. Het college van B en W van Groningen schat het financiële risico voor de gemeente als gevolg van de door de Gemeentelijke Kredietbank verstrekte hypotheekkredieten op 15 tot 40 miljoen gulden. Volgens de interne onderzoeksgroep, die begin december begon met een inventarisatie van de kwaliteit en risico's van de hypotheekdossiers, ligt dit risicobedrag tussen de 15 en 20 miljoen.

Volgens burgemeester Ouwerkerk van Groningen is het “klimaat van de zaak” en de vele “debatten” die in de pers worden gewijd aan de affaire een reden om het totale verlies hoger in te schatten. “Er heerst geen rust rond deze zaak en daarom achten wij het verstandig om de marge ruimer te stellen dan de onderzoekscommissie aangeeft. We hebben met verschillende tegenpartijen te maken en geven dan ook geen indicatie van het werkelijke verlies.”

De onderzoekscommissie geeft in haar rapport aan dat “een aanzienlijk deel” van het bedrag van 15 tot 20 miljoen tot verliezen zal leiden. Ouwerkerk noemt het financiële risico voor de gemeente “een dramatisch gegeven”. “Ik ben blij dat we vanaf het eerste moment de ernst van de zaak hebben onderkend. Onze inzet is nu om het verlies dat we zullen lijden zo klein mogelijk te houden.” De gemeente beschikt over 24 miljoen uit algemene reserves die bij "calamiteiten' kunnen worden aangewend.

De commissie heeft 180 hypotheekdossiers voor een bedrag van 75 miljoen doorgelicht, waarvan er 30 als risicovol worden beschouwd. De totale hypotheekportefeuille van de GKB bedraagt 125 miljoen. De geschorste bankdirecteur, B. Ketelaar, verstrekte vorig jaar in totaal voor 100 miljoen gulden aan hypotheken, negen keer zoveel als toegestaan. Wethouder P. Huisman (sociale zaken) bevestigde dat er een achterstand is aan hypothecaire aflossingen, die vorig jaar opliep. Met een aantal cliënten is inmiddels een regeling getroffen. De GKB heeft deze maand minder aanvragen voor schuldsaneringen en hypotheken gekregen. De bank maakte vorig jaar een winst van 1,2 miljoen.

Uit onderzoek is gebleken dat de verstrekking van particuliere en zakelijke hypotheken tekortschoot. In de dossiers bevinden zich veel concepten en niet ondertekende exemplaren van overeenkomsten en toezeggingen, waardoor onzekerheid bestaat over de toegezegde leningen. De bewaking van debiteuren was ontoereikend, als gevolg van een volgens de commissie “ontoereikend administratief systeem” en “de mondelinge toezeggingen van de directeur, die niet werden vastgelegd in de dossiers”.

Ook de bewaking van bouwkredieten liet te wensen over. Zo was er geen controle op overschrijdingen van het depot en werd er in de financieringsopzet geen rekening gehouden met betaling van BTW. Bovendien werden geen actuele overzichten van de bouwdepots bijgehouden. De normen voor toekenning van hypothecaire leningen werden niet consequent toegepast.

Overbruggingskredieten, die in een aantal gevallen werden verstrekt, hadden krachtens de normen nooit mogen plaatsvinden. De directeur van de GKB blijkt wat betreft de financiële zekerheid bij het verstrekken van een hypothecaire geldlening vooral te zijn uitgegaan van de waarde van het onderpand en in mindere mate van de draagkracht van de cliënt. Ook is gebleken dat de taxaties, waarop de beslissingen voor het verlenen van een zakelijke hypotheek waren gebaseerd, niet deugden.

De onderzoekscommissie oordeelt dat de GKB “onvoldoende was uitgerust voor haar taak als handelsbank. Zo werden langlopende leningen gebaseerd op "kortdurende zekerheden' en was er gebrek aan inzicht "in exploitatie-opzetten en balansen van commerciële ondernemingen'.”

De gemeente onderhandelt momenteel met zaakwaarnemers van het bungalowpark Het Tonselse Dorp bij Harderwijk over het verstrekken van een aanvullend krediet van 2,5 miljoen voor het afbouwen van 60 van de 70 bungalows. De opdrachtgever voor de bouw van het bungalowpark, Het Verscholen Dorp BV, ontving eerder 9,8 miljoen gulden krediet van de GKB. Het Verscholen Dorps BV zegt dat het een “keiharde toezegging” kreeg van Ketelaar dat het geld zou worden overgemaakt.