Monopoliepositie voor NOS in nieuwe Tweede Kamer; Nieuws uit de nationale regelkamer

Het gebouw van de Tweede Kamer moet mooi zijn geworden. Men leest er af en toe waarderende berichten over in de pers. In het nieuwe gebouw komt uiteraard ook een grote vergaderzaal, maar die er precies uit gaat zien, weten we nog niet. Vele staatsburgers zullen die zaal slechts van de televisie leren kennen, net zoals dat bij de huidige zaal het geval is. Nu zien zij verschillende beelden bij het NOS-journaal, eigen beeldverslaglegging van één van de actualiteitenrubrieken of in het journaal van RTL 4. Daarbij kiest iedere beeldverslaggever zijn eigen invalshoek, hoe klein het huidige vergaderzaaltje ook is.

Dat zal in het nieuwe gebouw echter anders moeten worden. In De Journalist van 8 november 1991 kunnen wij lezen dat er in de toekomst nog maar één nationale televisieregisseur van de beraadslagingen zal zijn. Alle beelden van de beraadslagingen zullen door een samenwerkingsverband van het NOB en de NOS worden opgenomen via vaste camera's die vanuit de regiekamer worden bestuurd door een NOS-regisseur. Verder mogen er geen andere televisieploegen in de vergaderzaal filmen. Andere omroepen zullen de beelden van de beraadslaging van de NOS moeten kopen.

Eén nationale televisieregelkamer en één nationale televisieregisseur voor onze nationale regelgever. Hoe is dat zo gekomen? Volgens het hoofd van de Stafdienst Communicatie van de Tweede Kamer, de heer H. Mulders - aan het woord in het geciteerde bericht - heeft men bij de aanleg van het gebouw geen rekening gehouden met het bestaan van concurrerende, commerciële omroep. Daarom is het dat er slechts een plaats voor de NOS is ingeruimd. Hoe nu? Waren er bij het opstellen van de plannen niet zeven andere omroeporganisaties? Zo kan men ook wel de oppositie buiten de deur houden door te weinig stoelen in de zaal te zetten.

De architect van het Paleis van Justitie in Den Haag heeft ooit spreekkamertjes voor advocaten en cliënten ontworpen op een plek waar sedert de bouwtekening nooit meer advocaten en cliënten zijn gesignaleerd. De katheders van de advocaten in de strafkamer aldaar zijn zo ver naar achteren in de zaal neergezet, dat de verdediging daarmee voor een eeuw op achterstand is geplaatst. In iedere architect schuilt een gevaarlijke volkstiran die eeuwenlang een ruimtelijk dictaat aan het maatschappelijk en staatkundig leven van onschuldige staatsburgers wil opleggen.

In plaats van zoetsappige symposia over auteursrecht op de produkten van deze tirannen te organiseren, zou men eens een fatsoenlijke cursus staatsinrichting voor architecten op poten moeten zetten. Er is veel bouw- en gebruikersleed onder de mensen en nu weer dit vergrijp tegen de democratie. Het gaat er niet eens zo zeer om wie het alleenrecht van verslaglegging krijgt. De betrokkenen zullen wel de beste bedoelingen hebben.

Woordvoerder Mulders verzekert dat de Kamer erop toe zal zien dat de NOS geen misbruik van het monopolie zal maken. Het gaat erom dat dit alleenrecht strijdig is met de beginselen van openbaarheid van de politieke besluitvorming en de vrije berichtgeving daarover. Dat is niet alleen in onze Grondwet maar in diverse wettelijke regelingen vastgelegd. Deze regelingen moeten niet worden aangepast aan de architectuur en de vergaderorde van de Tweede Kamer, maar die architectuur en die vergaderorde zullen de uitdrukking van dit beginselen moeten zijn.

Dat betekent dat iedere omroeporganisatie de mogelijkheid moet hebben verslag te doen over de politieke besluitvorming op een wijze die strookt met de eigen journalistieke verantwoordelijkheid. Dat impliceert eigen cameravoering en beeldregie die niet tot stand komt onder leiding van één Nationale Televisieregisseur.

Er zijn ook bedenkelijke mededingingsrechtelijke aspecten. De Tweede Kamer voert hier een vorm van gedwongen winkelnering in. Wie immers beelden van een parlementair debat wil hebben, moet zaken doen met de organisatie die het exclusieve verslagrecht verkreeg. In Brussel houden ze niet van de invoering van dit soort rechten. Ik weet niet hoe de Tweede Kamer dit exclusieve recht denkt te kunnen afdwingen. Ik hoop echter dat het niet zo ver zal komen dat onderdelen van het Reglement van Orde van de Tweede Kamer als een verboden mededingingsregeling in Brussel moeten worden aangemeld.

De Nationale Regelkamer zal misschien wel in gebruik worden genomen. Daar is niets tegen, als er ook maar wat andere lelijke kabels en lastige cameramensen in de vergaderzaal worden toegelaten. Bij de huidige vergaderpraktijk hebben we daar nooit klachten over gehoord. Politici verschijnen immers gretig en vaak voor zoveel mogelijk televisiecamera's. De wens politieke populariteit te verwerven, is mogelijk een correctie op monopolistische verslaglegging. De parlementaire verslaglegging wordt er wel een eeuw mee op achterstand geplaatst. Misschien was dat de diepere symbolische bedoeling van die berg kolen die Kounellis als kunstwerk voor het gebouw wilde plaatsen. Deze beschouwing is eerder gepubliceerd in hetmaandblad Mediaforum

Foto: De grote vergaderzaal in het nieuwe gebouw van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (foto NRC Handelsblad/ Freddy Rikken)