Commotie over financiering wonen gehandicapten

ROTTERDAM, 29 JAN. Een advies van de Ziekenfondsraad heeft veel opschudding teweeggebracht in de geestelijke gezondheidszorg. De raad adviseerde vorige week de financiering van begeleid zelfstandig wonen voor verstandelijk gehandicapten voortaan te laten verlopen via de Sociaal-Pedagogische Diensten. Omdat de diensten ook zelf deze woonvorm verzorgen, ontstaat een verstrengeling van belangen en zijn andere aanbieders bang dat de groei in deze sector nu aan hen voorbij zal gaan.

Staatssecretaris Simons (volksgezondheid) heeft kennis genomen van de bezwaren. Dat hij deze serieus neemt, blijkt uit zijn aankondiging dat zijn ambtenaren en de betrokken partijen hierover in de loop van deze week overleg zullen plegen. Volgende week besluit hij of het advies van de Ziekenfondsraad wordt overgenomen.

Begeleid zelfstandig wonen is een relatief nieuwe woonvorm, bedoeld voor licht verstandelijk gehandicapten die in beginsel zelfstandig kunnen wonen, maar daarbij enkele uren per week hulp nodig hebben. Ruim tweeduizend mensen maken gebruik van deze voorziening. Het grootste deel van hen, ongeveer tweederde, is klant van een van de 42 Sociaal-Pedagogische Diensten (SPD'en). De rest is klant van een van de stichtingen die gezinsvervangende tehuizen exploiteren of van een zogeheten gemengde stichting.

De financiering van het begeleid zelfstandig wonen wordt sinds 1987 grotendeels geregeld via een subsidieregeling van het ministerie van WVC. Elk jaar wordt een budget vastgesteld dat naar rato van inwonertal over de provincies wordt verdeeld. Elke aanbieder van begeleid zelfstandig wonen kan projecten indienen bij de provincie, die vervolgens prioriteiten kan stellen op basis waarvan WVC het geld verdeelt. Het gaat hierbij om een bedrag van ongeveer 5.300 gulden per bewoner per jaar. Gezinsvervangende tehuizen hebben nog een andere mogelijkheid deze woonvorm te financieren: via de zogeheten substitutieregeling uit hun eigen budget.

Al geruime tijd leeft in het veld de wens om deze voorziening over te hevelen naar de Algemene Wet Bijzondere Zieketekosten (AWBZ). Dan zou die namelijk niet meer afhankelijk zijn van een budget dat per jaar wordt vastgesteld en kunnen mensen er recht op laten gelden. Immers, de AWBZ is een volksverzekering. Staatssecretaris Simons was aanvankelijk van plan het overhevelen naar de AWBZ tegelijk uit te voeren met de veranderingen die in het kader van de stelselherziening zijn gepland voor de zwakzinnigenzorg. Dat zou per 1 januari 1993 moeten gebeuren.

De staatssecretaris had de Ziekenfondsraad in november gevraagd advies uit te brengen over de vraag of en zoja hoe de zaak al per 1 januari 1992 naar de AWBZ kon worden overgeheveld. Dat advies kwam dus vorige week. Volgens de raad kan de overheveling alleen zo snel zijn beslag krijgen, als wordt aangesloten bij een bestaande regeling. Als een nieuwe regeling moet worden bedacht, zullen eerst inhoudelijke discussies moeten worden gevoerd en dat zou maanden in beslag nemen. Om die praktische reden adviseerde de Ziekenfondsraad de financiering te laten verlopen via de SPD'en.

Dit nu is andere aanbieders van begeleid zelfstandig wonen en hun koepelorganisatie Fiad-Wdt in het verkeerde keelgat geschoten. “We moeten nu onze hand gaan ophouden bij de SPD'en. Dat is geen gelukkige omstandigheid”, zegt J. Zwitser, directeur van Fiad-Wdt. “Wij vrezen dat veel stichtingen zullen zeggen: zo willen we niet werken, als het zo moet laat dan maar zitten. Dat zou betekenen dat er minder doorstromingsmogelijkheden komen voor bewoners van gezinsvervangende tehuizen.”

Er is nog een reden waarom hij de financiering via de SPD'en geen gelukkige constructie vindt. Bij de presentatie van de nota Verstandig Veranderen vorig voorjaar kondigde Simons namelijk aan de SPD'en een belangrijke rol toe te dichten als "zorgmakelaars', die mensen moeten helpen bij het maken van een keuze uit het zorgaanbod. Zwitser: “Dan moeten ze niet tegelijk gaan opereren als zorgaanbieder.”

Fiad-Wdt stelt voor de huidige subsidieregeling te laten voortbestaan tot de invoering van de stelselherziening voor de sector verstandelijk gehandicapten. Vanaf dat moment moeten alle zorgaanbieders rechtstreeks zaken doen met verzekeraars.

“De zorg van Fiad-Wdt is onterecht”, meent D. van Wijnen, directeur van SOMMA, de landelijke organisatie van de Sociaal-Pedagogische Diensten. “Er is absoluut geen gevaar dat de doorstroming uit gezinsvervangende tehuizen belemmerd wordt.” Ze zegt de opstelling van Fiad-Wdt te betreuren: “Wij willen geen conflict tussen beide koepels.”

Eerder had de voorlichter van SOMMA daarentegen gemeld: “Er is inhoudelijk meer reden om het begeleid zelfstandig wonen bij de SPD'en onder te brengen. Het is immers ambulante dienstverlening. De SPD'en bieden daarvoor het netwerk. Dat er een rem zou komen op begeleid zelfstandig wonen bij de semi-murale voorzieningen (zoals gezinsvervangende tehuizen) lag toch in de rede. Daar staan wij niet alleen in.” De spanning tussen zorgmakelaar en zorgaanbieder ziet men niet bij SOMMA. De onafhankelijkheid van de zorgmakelaar zou ook binnen de SPD'en voldoende te waarborgen zijn.

“Ik word hier als consument uitermate bedroefd van”, zegt P. Bosman van de Federatie van Ouderverenigingen. “Deze twee organisaties moeten hier toch afspraken over kunnen maken. Wij doen niet mee aan spelletjes landje-pik.” Hij stelt dat het logisch is dat zowel vanuit de SPD'en als vanuit gezinsvervangende tehuizen begeleid zelfstandig wonen wordt aangeboden, omdat het veelal om twee verschillende typen cliënten gaat. De SPD'en hebben vooral te maken met mensen die uit huis komen en nu met een klein beetje hulp op zichzelf gaan wonen, de gezinsvervangende tehuizen met mensen die in die tehuizen zoveel vaardigheden hebben aangeleerd dat ze een zelfstandiger woonvorm aankunnen.

Staatssecretaris Simons wil begin volgende week een besluit nemen over het advies van de Ziekenfondsraad. Hij stuurt zijn ambtenaren deze week op pad om met betrokken partijen te praten, waarbij het, aldus een woordvoerder van het departement, de bedoeling is iedereen tegemoet te komen.