Bush kan de teleurgestelde burger weinig bieden

WASHINGTON, 29 JAN. De speech-schrijvers van het Witte Huis hebben inspiratie gehad bij het samenstellen van de toespraak waarmee president Bush dit jaar de zitting van het Congres heeft geopend. Zelfverzekerd en met kwinkslagen daagde Bush de oppositie aan het begin van dit verkiezingsjaar uit.

“Uw soort herinnert mij aan de oude Puritein, die 's nachts niet kon slapen van de zorgen omdat er iemand daarbuiten wel eens plezier zou kunnen hebben”, zei hij bijvoorbeeld tegen de critici van een verlaging van de belasting op de vermogensaanwas.

Bush hanteerde niet langer de schrille, verontwaardigde toon van zijn campagne in de deelstaat New Hampshire, waar half februari de eerste voorverkiezingen voor Republikeinse en Democratische presidentskandidaten worden gehouden, maar zijn "State of the Union' had wel scherpe politieke kantjes. Zo beschuldigde Bush het Congres van traagheid. “Mijn vrienden, de wereld kan niet wachten. Ze hebben nu hulp nodig”, zei hij.

Afgezien van zijn ingrijpende defensievoorstellen, die onmiddellijk beantwoord werden in de voormalige Sovjet-Unie, had Bush op economisch gebied weinig nieuws te bieden om de sombere Amerikanen in deze recessie gerust te stellen over hun toekomst. Die omvatten slechts enkele kleine belastingprikkels die de consumptie moeten verhogen en een verbetering van de ziekteverzekering. Dat terwijl het Witte Huis juist in dit opzicht eerder grote verwachtingen had gewekt voor deze toespraak.

De Democratische oppositie moedigde de verwachtingen ook aan, maar pas laat kreeg het Witte Huis de opzet door en begon het af te remmen. Uit het geringe aantal nieuwe voorstellen blijkt dat vooral dat het Witte Huis Bush' politieke problemen niet als inhoudelijk maar als communicatief van aard beschouwt: hij moet het gewoon nog beter aan de kiezer vertellen.

Er treden na elf jaar Republikeins presidentschap echter ook vermoeidheidsverschijnselen op. De meest sprankelende medewerkers van Bush vervelen zich. De Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Thomas Foley, stelde in zijn antwoord op de toespraak van Bush vast, dat de regering “op drift is in binnenlands beleid, blijkbaar zonder ideeën en zonder voornemens of energie om Amerika verder te brengen”.

Met die uitspraak vertolkte Foley algemene gevoelens onder de kiezers. Volgens peilingen geven de Amerikaanse kiezers de voorkeur aan een Democraat voor binnenlandse vraagstukken als de recessie en de gebrekkige ziekteverzekering. Op het gebied van buitenlands beleid heeft president Bush een betere naam dan de Democraten.

De hoop in het Witte Huis bestaat dat de recessie vanzelf weg zal gaan, zodat president Bush zich er tegen verkiezingstijd geen zorgen meer over hoeft te maken. Veel economen steunen hem in die hoop; president Bush heeft geen schuld heeft aan de op en neer gaande economische cyclus, zo zeggen zij, en de crisis bereikt zijn dieptepunt gewoon op een ongelukkig moment.

Evenmin kan Bush echter nu het economisch herstel bevorderen. Een drastische belastingverlaging, zoals voorgesteld door de Democratische oppositie, zou zelfs averechts kunnen werken. Een fikse verhoging van het begrotingstekort kan tot een hogere inflatieverwachting en een hogere rente leiden. Alleen renteverlaging, zoals de Amerikaanse centrale bank die heeft toegepast, kan de druk van de Amerikaanse schuldenlast verlichten. De voorspellingen zijn nu dat de economie zich voor de herfst, dus vóór de verkiezingsdatum, herstelt.

Aan de gezondheid van de economie op de lange termijn kan president Bush wel veel doen. Nienmand verwacht een krachtig herstel. Sinds de oliecrisis van 1973 is de economische groei in Amerika achtergebleven en vooral onder Bush zat er weinig schot in; gemiddeld een half procent groei per jaar. Dat terwijl economische groei de laatste tientallen jaren werd geassocieerd met Republikeinen. Toch voelt Bush niets voor de economische herstructureringsmaatregelen, die door Democratische Congresleden en presidentskandidaten worden voorgesteld. Als goed Republikein wil hij de markt vrij spel laten.

Steeds meer Amerikanen maken zich bezorgd over hun ziekteverzekering. Er zijn 37 miljoen Amerikanen onverzekerd en door werkloosheid en ziekte wordt die groep steeds groter. Toch wil president Bush het oude stelsel in principe intact laten en slechts belastingaftrek geven voor verzekerden. De details van het voorstel bleven mistig, omdat Bush zijn plan op het laatste moment onder druk van conservatieve Congresleden had veranderd. Foley bepleitte gisteren een “nationale ziekteverzekering”.

Niet gewaardeerd om zijn binnenlandse beleid begon Bush zijn toespraak gisteren met zijn sterke punt, het buitenlandse beleid. Hij hoopt dat de kiezers zich na het economische herstel de internationale successen nog zullen herinneren. “Bij de gratie Gods heeft Amerika de Koude Oorlog gewonnen”, zei president Bush gisteren.

Hij memoreerde nog de overwinning in de Golfoorlog. En met zijn opmerkingen over Amerika bedoelde hij eigenlijk zichzelf, zoals hij wil worden gezien door de kiezer: als verstandig man, die macht op weloverwogen wijze kan gebruiken. “Veel goeds kan komen van het voorzichtige gebruik van macht”, zei hij. “De wereld vertrouwt ons met de macht - en de wereld heeft gelijk. Ze vertrouwen erop dat we eerlijk zijn, en gematigd, ze vertrouwen erop dat we aan de kant staan van fatsoen.”

Bush verdedigde zich ook tegen de isolationistische uitdaging van de Republikeinse kandidaat, Pat Buchanan. “Kracht voor de zaak van de vrede is geen fout; isolationisme voor de zaak van veiligheid is geen deugd”, zei hij.

De besnoeiïngen van Bush op defensie zijn veel beperkter dan de Democraten zouden willen. Tot 1997 zal Bush 50 miljard dollar bezuinigen. De Democratische fractieleider van de Senaat, George Mitchell, wil in die tijd 100 miljard minder uitgeven. Kennedy wil meer dan 210 miljard bezuinigen in de komende zeven jaar. Uiteindelijk zal de Amerikaanse economie beslissen wie er gelijk krijgt.

Staatje: