Amsterdam wil tijd winnen om deelraden-systeem te redden

AMSTERDAM, 29 JAN. Jan Schaefer, oud-wethouder van Amsterdam en gepatenteerd Macher in de Nederlandse politiek, kan tevreden zijn. De deelraad voor de binnenstad, waaraan Schaefer desnoods met een eigen kieslijst een voortijdig einde had willen maken, is voorlopig van de baan. Maandagavond besloten de fracties in de Amsterdamse gemeenteraad die deel uitmaken van het bestuurscollege, dat een deelraad pas moet worden ingesteld als er een gekozen overleg-orgaan voor Amsterdam en omstreken komt. En dat kan nog wel een jaar of zes duren.

Terwijl de kleintjes onder de akkoordpartijen in de raad, VVD en Groen Links, zich op gepaste wijze op de achtergrond hielden en de kat uit de boom keken, liep de spanning in PvdA en D66 op. Terwijl de PvdA al vorige week te kennen gaf wel te voelen voor enig uitstel van het besluit, hield D66 tot begin deze week voet bij stuk: na jaren van overleg moest het centrum met ingang van 1994 een eigen deelraad krijgen, net als de rest van Amsterdam.

De deelraad voor de binnenstad mag zich niet in een grote populariteit verheugen. Informatie-avonden bedoeld om het "maatschappelijk draagvlak' te vergroten trokken vooral bewoners en gebruikers van de binnenstad die dankbaar van de gelegenheid gebruik maakten om hun gal over de plannen te spuwen. Behalve inhoudelijke kritiek kreeg de raad ondermeer het oude verwijt van bestuurlijke halsstarrigheid en paternalisme.

Vervolgens besloot burgemeester Van Thijn voor het eerst in zijn loopbaan niet in te stemmen met de raadsvoordracht van zijn bestuurscollege om de deelraad in 1994 in te stellen. En tot overmaat van ramp verscheen eerder deze maand Schaefer met zijn kieslijst “Amsterdam blijft” voor de beoogde deelraadverkiezing in 1994. Enig doel van de lijst: opheffing van de deelraad.

Dat alles bracht nogal wat chaos teweeg. Niet in de laatste plaats bij de ambtenaren die vooruitlopend op de deelraad met ingang van volgend jaar eveneens een aparte organisatie voor het centrum moeten vormen, maar in toenemende mate ten prooi vielen aan vertwijfeling. Het werven van nieuwe mensen, het sluiten van nieuwe overeenkomsten: alles dreigde op zijn minst hopeloze vertraging op te lopen.

Maar vooral op politiek terrein was de situatie niet langer overzichtelijk. Terwijl de akkoord-partijen zich tegen de bewoners- en ondernemersorganisaties moesten verdedigen, bleken de lokale afdelingen van de partijen zich al warm te draaien voor de bestuursposten in de nieuwe deelraad.

Buiten het centrum, waar reeds deelraden functioneren, leven echter heel andere sentimenten. De meeste deelraden zijn pas twee jaar geleden ingesteld en functioneren niet altijd naar wens. Terwijl critici menen dat hier vooral onkunde en gebrek aan kwaliteit aan ten grondslag liggen, spreken de deelraadbestuurders hooguit van gebrek aan ervaring en vragen zij meer tijd om zich te bewijzen.

Hoe het ook zij, binnen de bestaande deelraden is er weinig behoefte aan een discussie over het bestaansrecht van het deelraden-systeem. En ook een meerderheid in de gemeenteraad, waar de PvdA en D66 zich graag laten voorstaan op de binnengemeentelijke decentralisatie, voelt hier weinig voor. In de wandelgangen van het stadhuis bestaat echter reeds langer het besef dat zestien deelraden (exclusief de binnenstad) wat veel van het goede is. Een vermindering van dat aantal is op termijn dan ook waarschijnlijk.

Maar van terugdraaien van het hele stelsel kan geen sprake zijn, zo luidt de consensus. Met de komst van Schaefer, die zonder al te veel moeite bewoners en ondernemers achter zich wist te krijgen tegen een deelraad, dreigde echter een politieke brand die aanmerkelijk verder reikte dan de grenzen van de binnenstad. Het voorstel van Schaefer om een referendum over het onderwerp te houden kon moeilijk worden geweigerd, nu de raad met veel enthousiasme een volksraadpleging over het autoverkeer propageert. Met de evaluatie van de deelraden, die voor volgend jaar op het programma staat, zou de zaak wel eens lelijk uit de hand kunnen lopen, vreesden deelraden en gemeentebestuur.

Dat was een te groot risico en dus werd besloten het programma-akkoord, dat uitging van een deelraad binnenstad in 1994, open te breken. Bij Groen Links en VVD bestonden op dit punt al weinig problemen. Het uitstel werd gevonden in het regionaal overleg Amsterdam (ROA). Deze nieuwe bestuurslaag, een soort stadsprovincie bestaande uit Amsterdam en de omliggende gemeenten, komt maandag aan de orde in het Kamerdebat over de nota Bestuur op niveau 2.

Naar verwachting zal pas in 1998 de eerste ROA worden gekozen. Tot die tijd blijft de gemeente de binnenstad besturen. De aldus geschapen tijdwinst zal moeten worden benut om de bestaansgrond van de deelraden te bewijzen. Zodat mogelijk later, zoals de PvdA nu suggereert, alsnog een referendum over de deelraden kan worden gehouden.

Bij het begin van de oorlog in Bosnië hetzelfde verschijnsel. Onder invloed van ouders splitsen Joegoslavische leerlingen zich in Kroaten, Serviërs en moslims. Ex-Joegoslaven drongen door tot het schoolplein en sloegen vijandelijke leerlingen in elkaar. De politie trad op tegen buitenstaanders; de school riep ouders ter verantwoording. De leerlingen vonden elkaar terug. Het Citycollege is sindsdien weer vrij van etnische spanningen.