Thema van de verkiezingen in de VS is nu: overspel

WASHINGTON, 28 JAN. Het Amerikaanse werklozenleger groeit, daklozen bedelen in alle binnensteden, maar het voornaamste verkiezingsthema van deze week is: overspel. Het kiezerspubliek krijgt de inmiddels bekende vraag voorgeschoteld: “Heeft de kansrijke Democratische presidentskandidaat, gouverneur Bill Clinton, het gedaan of niet?”

Gisteravond openden de drie televisienetten hun avondnieuws met een geblondeerde zangeres die volgens haar zeggen twaalf jaar lang een relatie heeft gehad met Clinton. “Ja, ik was twaalf jaar Clintons geliefde ”, zei Gennifer Flowers aan het begin van een persconferentie. “De waarheid was dat ik van hem hield. Nu zegt hij me dat ik moet ontkennen. Wel, ik ben ziek van alle bedrog en alle leugens.” Het boulevardblad Star, dat de persconferentie organiseerde, heeft haar tussen de 50.000 en 200.000 dollar betaald voor haar onthullingen. Star is bij de supermarktkassa verkrijgbaar en behandelt nieuwe diëten, ufo's of de vraag of Elvis nog leeft.

Deze keer hebben de respectabele Amerikaanse media de inhoud van de Star serieus genomen. Er is het ingrediënt seks, gelegitimeerd door morele vraagstellingen. De seksuele moraal wordt dit keer niet alleen gehandhaafd door conservatieven, maar ook door invloedrijke feministen die de vrouw steeds als slachtoffer zien. De felle concurrentie tussen nationale media doet de rest.

Dit zelfde explosieve mengsel zorgde vorig jaar voor rechtstreekse uitzendingen van hoorzittingen over vermeende seksuele intimidatie door kandidaat-opperrechter Clarence Thomas en van rechtszittingen over vermeende verkrachting bij een afspraak door een neef van senator Edward Kennedy. De vergaande seksuele bijzonderheden en het duidelijke dilemma "schuldig of niet' hielden het publiek geboeid. “Het is heel wat interessanter dan praten over de verkleining van de nationale schuld”, merkte Clinton op.

Dit keer gaat het in tegenstelling tot de twee andere gevallen om een daad die in Amerika niet bij de wet is verboden. Maar de media legitimeren hun overweldigende belangstelling met de stelling dat zijn reactie op de beschuldigingen meetellen bij de vraag of Clinton “presidentiabel” is. Terwijl de ene onthulling na de andere prominent wordt gepubliceerd, verandert ook de motivatie. “Is het mogelijk, vragen de mensen zichzelf af, dat een kandidaat een affaire heeft met het soort vrouwen dat conversaties opneemt en het verhaal verkoopt?”, schreef Sally Quinn in The Washington Post. “De reacties van Clinton op deze crisis laten zien of hij geschikt is als president”, zei de hoofdredacteur van de Miami Herald voor de televisie.

Twee journalisten van de Miami Herald hielden bij de campagne van 1988 de wacht voor het huis van Gary Hart en zagen daar 's nachts het televisiesterretje Donna Rice naar binnen gaan. Hart, die had volgehouden dat hij geen overspel pleegde, zag toen zijn kansrijke campagne de mist ingaan. Clinton heeft van Harts ervaring geleerd en heeft aan het begin van zijn zorgvuldig voorbereide campagne met zijn vrouw erbij bekend dat er vroeger “moeilijkheden” waren geweest in hun huwelijk. Hij wilde niet in details treden omdat hij vond dat het publiek daar niets mee te maken had.

Het is algemeen bekend dat gouverneur Clinton de verleiding niet altijd kon weerstaan. “Macht is de ultieme liefdesdrank”, zei Henry Kissinger. Nog steeds zijn er bij Clintons campagnespreekbeurten vrouwen te zien met tranen in de ogen. Clintons vrouw Hillary, een briljante advocate, steunt hem krachtig en doet actief aan de campagne mee. Maar de media hebben hem gedwongen te antwoorden op specifieke onthullingen.

De morele onzekerheid over seks en gezin is groot in een land waar de helft van het aantal huwelijken uitloopt op een scheiding en een kwart van de kinderen bij afwezigheid van hun vaders ter wereld komt. In weinig landen staan de traditionele gezinsverhoudingen zo sterk op de tocht als in Amerika. “We kijken nerveus in de spiegel voor bewijs van ons eigen gevoel van goed en kwaad”, aldus Sally Quinn.

Voor de 44-jarige Clinton komt het slecht uit. Als gouverneur van de kleine deelstaat Arkansas had Clinton tijd om zijn campagne voor te bereiden. Hij geniet veel steun binnen de Democratische partij, waarvan hij de politieke verhoudingen goed kent. Zijn campagne voor een krachtige overheidsrol om Amerika economisch meer concurrerend te maken, steekt af tegen de meer passieve vrije-marktboodschap van Bush en sloeg aan.

Toch leidt hij sinds de onthullingen in de Star niet langer in de opiniepeilingen. Zondagavond verscheen hij met zijn vrouw Hillary op het meest bekeken televisieprogramma "60 Minutes' om de beschuldigingen te bespreken. Gisteren wilde hij er niet meer nader op ingaan, hoewel hij niet kon nalaten de zangeres van leugenachtigheid te beschuldigen. “Het is voorbij”, zei hij. “Of het voor de kiezers voorbij is, moeten zij beslissen”. Misschien is er nog een "Checkers-toespraak' van Clinton vereist om de kiezers van de onbenulligheid van alles te overtuigen. Met de fameuze Checkers speech voor de televisie redde Richard Nixon in 1952 zijn kandidatuur voor het vice-presidentschap na beschuldigingen van corrupt handelen.

Voor het Witte Huis is het struikelen van Clinton goed nieuws. Het vreest hem meer dan de meer linkse gouverneur van New York, Mario Cuomo, die na lang twijfelen besloot om niet mee te doen aan de verkiezingen. Cuomo's deelstaat verkeert in een economische depressie. Het nieuws over Arkansas is minder somber. Clinton heeft de mogelijkheid om links-liberalen en conservatieven in de Democratische partij te bundelen.

De voorzitter van de Democratische partij, Ron Brown, insinueerde dat de Republikeinen de hand zouden hebben gehad in de openbaringen. Iedere presidentiële campagneploeg heeft bedreven onderzoekteams aangesteld om ongerechtigheden uit het leven van de tegenstanders op te sporen. Meestal gebeurt dat echter niet bij de voorverkiezingen.

Van de presidenten Franklin Roosevelt, Eisenhower, Johnson en vooral van Kennedy is achteraf bekend geworden dat ze tijdens hun zittingsperiode affaires hadden. Journalisten, die het wisten, vonden het toen ongepast om erover te schrijven. Dat veranderde na de Watergate-affaire, die leidde tot minutieuze bestudering van de dagelijkse gangen van de president. Ook de medische rapporten werden openbaar gemaakt. President Carter bekende dat hij aambeien had. President Reagan zag zijn eigen dikke darm op de televisie, waarbij medici met een aanwijsstok de poliepen aanduidden.