Kijker wordt niets wijzer over de Dode Zeerollen

Antenne: Het raadsel van de Dode-Zeerollen, Ned. 1, 22.40-23.30u.

Zeven complete rollen met tekst en ruim tachtigduizend grotere en kleinere fragmenten die een nieuw licht zouden kunnen werpen op een cruciale periode in de geschiedenis. Een vondst waarbij romantiek, oorlogsgeweld en wereldpolitiek met elkaar om de hoogste eer strijden. Ruziënde wetenschappers en een almaar groter wordende stroom geruchten over de mogelijke sensationele inhoud van een deel van die teksten. Kortom de Dode-Zeerollen vormen “gefundenes Fressen“ voor elke maker van documentaires. En zelfs een willekeurige student theologie met enige camera-ervaring en een redelijk budget zou in staat moeten worden geacht om over dit onderwerp anderhalf uur interessante televisie te maken.

Zo niet de EO. Niet alleen wordt ook dit programma misvormd door het ergerniswekkende christelijke sausje waarmee de EO alle programma's die ook maar in de verste verte met religie te maken hebben meent te moeten overgieten, maar de kijker wordt ook niets wijzer van deze door de EO geproduceerde documentaire. Zo duurt het tot ongeveer halverwege het programma voordat het de kijker enigszins duidelijk wordt wat nu eigenlijk het grote probleem is rondom de Dode-Zeerollen. Namelijk dat al deze vondsten op Jordaans grondgebied zijn gedaan maar dat een belangrijk deel, zeven complete rollen, via allerlei dubieuze praktijken in handen van de Israelische overheid zijn terechtgekomen.

Dat had uiteraard grote gevolgen voor de manier waarop de verschillende teksten voor de wetenschap en voor het grotere publiek beschikbaar zouden komen. De totale Jordaanse collectie werd, met medeweten van de Jordaanse overheid, in beheer gegeven aan een select gezelschap van voornamelijk katholieke bijbelwetenschappers. En als centrum voor hun onderzoek werd aangewezen de École Biblique, een door het Vaticaan gefinancierde onderzoeksinstelling die in het door Jordanië beheerste oostelijke deel van Jeruzalem was gevestigd. Toen Israel in 1967 heel Jeruzalem veroverde kwam ook de Jordaanse verzameling in hun handen. Maar om allerlei, voornamelijk politieke, redenen werden de bestaande afspraken door de Israelische autoriteiten gerespecteerd en bleef voornoemde instelling verantwoordelijk voor de uitgave en bewerking van alle teksten. En omdat deze selecte groep wetenschappers niemand anders toeliet en elke tekst voor publikatie eerst beoordeeld moest worden door de pauselijke commissie voor de geloofsleer, waarin overigens de voorzitter van de École Biblique zitting had, onstond al in de jaren zestig wrevel onder onderzoekers die geen toegang hadden tot de teksten.

De EO gaat in zijn documentaire vrijwel geheel voorbij aan de politieke achtergronden. Wel laat de EO een zeer langdurig filmfragment zien waarin Israelische soldaten het Rockefellermuseum, waar de Jordaanse teksten lagen opgeslagen, bestormen. Maar nog afgezien van het ronduit prosemitische commentaar bij dit fragment, is een dergelijke passage totaal overbodig als niet direct daarna de politieke en religieuze gevolgen worden behandeld.

Dit is maar een voorbeeld. Het hele programma is slordig, onduidelijk en vol van overbodig commentaar. En daar waar het juist nodig is ontbreekt goede informatie. Zo komt de manier waarop vooral Amerikaanse wetenschappers de laatste jaren met succes hebben geprobeerd het monopolie van de onderzoeksinstelling te doorbreken nauwelijks goed aan bod.

Alleen voor de fanclub van drs. Andries Knevel is het programma Antenne nog de moeite waard. Deze fris ogende dominee komt zoveel in beeld dat een niets vermoedende kijker zou denken dat hij zit te kijken naar een in het heilige land opgenomen showprogramma met Andries Knevel in de hoofdrol.